Αγία Μαρίνα (Ναός : Καντού--Κύπρος)
Churches--Cyprus
Εκκλησίες--Κύπρος
Saint Marina (Church : Kantou--Cyprus)
Η εκκλησία της αγίας Μαρίνας βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της συμβολής του αυτοκινητόδρομου Λεμεσού Πάφου με τον δρόμο που οδηγεί προς Καντού-Κυβίδες. Είναι μικρού μεγέθους εγγεγραμμένος σταυρο-ειδής ναός με τρούλο. Είναι κτισμένος εξ΄ολοκλήρου με ημικα-τεργασμένη άσπρη πέτρα (πωρόλιθος) της Λεμεσού. Το μεγαλύτερο μέρος του οικοδο-μικού υλικού φαίνεται να προέρχεται από τον αρχαιολογικό χώρο του Κουρίου. Μέχρι το πρώτο μισό του περασμένου αιώνος η εκκλησία σωζόταν σε καλή κατάσταση. Μετά φαίνεται ότι οι Τούρκοι του χωριού Καντού αφαιρούσαν τις πέτρες και τις πωλούσαν και έτσι ο ναός σταδιακά κατερρευσε και κατέληξε σε ερείπια. Το 2011-2012 έγινε ανακατασκευή του από το Τμήμα αρχαιοτήτων. Με χρήση του υλικού που υπήρχε και με βάσει την γεωμετρία των τμημάτων που διασώζονταν έγινε πλήρης αποκατάσταση του μνημείου. Στην σημερινή του μορφή ο ναός έχει μήκος 8.80μ. Χωρίς την ημικυκλική αψίδα η οποία εξέχει 1.75μ., και πλάτος 4.50μ. Έχει δύο εισόδους μία στο μέσο του νότιου και μία στο μέσο του δυτικού τοίχου. Το αρχικό δάπεδο του ναΐσκου δεν διασώθηκε. Το σημερινό δάπεδο είναι από κυπριακό γυψομάρμαρο.
Holy Metropolis of Limassol
Ιερά Μητρόπολη Λεμεσού
Library of Cyprus University of Technology
Digital Heritage Research Lab of Cyprus University of Technology
Απαγορεύεται η δημοσίευση ή αναπαραγωγή, ηλεκτρονική ή άλλη χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση του δημιουργού.
Image
Άγιος Σιαλλούμης (Ναός: Σούνι--Κύπρος)
Saint Sialloumis (Church : Souni--Cyprus)
Ο μικρός καμαροσκεπής αυτός ναός βρίσκεται στην δυτική πλευρά της όχθης του ποταμού Κούρη στην κοινότητα Σούνι. Είναι σε ερειπώδη κατάσταση και διασώζεται το περίγραμμα της κόγχης, και από τους πλάγιους τοίχους 2 αβαθή αψιδώματα. Η καμάρα με την οποία στεγαζόταν το μνημείο έχει καταρρεύσει. Ο ναός χρειάζεται να διερευνηθεί αρχαιολογικά. Από τα μορφολογικά στοιχεία που διασώζονται χρονολογείται ως κτίσμα 10ου ή/και 11ου αιώνος.
10ος αιώνας
Άγιος Νικόλαος (Ναός : Πέρα Πεδί--Κύπρος)
Saint Nicholas (Church : Pera Pedi--Cyprus)
Το Παρεκκλήσιο είναι κτισμένο στον πυρήνα του χωριού Πέρα Πεδί σε πλατεία η οποία εφάπτεται δρόμου στο βόρειο σύνορό της, αρ.τεμ.: 87. Ανήκει στον τύπο της μονόκλιτης ξυλόστεγης εκκλησίας με ημικυλινδρική αψίδα εγγεγραμμένη σε ευθύ ανατολικό τοίχο. Οι εξωτερικές τοιχοποιίες είναι κτισμένες εξ ολοκλήρου με πέτρα Λεμεσού. Η ανωδομή είναι ξύλινη διπλή δίρριχτη και ιδιαίτερα επικλινής στέγη. Εσωτερικά η στέγη έχει θαυμάσια κατασκευή. Υπάρχουν εσωτερικές ξύλινες δοκοί μεγάλης διατομής οι οποίες εδράζονται σε μαντοσιές στην εσωτερική παρειά του βόρειου και νότιου τοίχου. Μεταξύ των τοίχων υπάρχουν οριζόντια δοκάρια (σταυρώματα) τα οποία διασφαλίζουν την ακαμψία της στέγης. Πάνω από τις κεκλιμένες δοκούς υπάρχει πέτσωμα από πλατύ σανίδωμα. Οι κεκλιμένες δοκοί καταλήγουν σε μεσοκαρίνα μεγάλης διατομής. Από την μεσοκαρίνα ξεκινούν και οι μορίνες της εξωτερικής στέγης οι οποίες καταλήγουν σε μαντοσιά στην εξωτερική πλευρά του βόρειου και νότιου τοίχου. Εξέχουν από τους τοίχους 50 εκ. περίπου. Πάνω από την εξωτερική στέγη υπάρχουν αγκιστρωτά πλακοειδή πήλινα παραδοσιακά κεραμίδια. Η εκκλησία έχει 2 εισόδους, μια στο μέσο του δυτικού και μια στο μέσο του νότιου τοίχου. Είναι και οι δυο δίφυλλες ξύλινες. Πέραν των ανωτέρω εισόδων υπάρχει μονόφυλλη θύρα στο νότιο τοίχο του Ιερού. Στο λιγοστό φωτισμό της εκκλησίας συμβάλουν και 2 μικρά ξύλινα παράθυρα, ένα πάνω από τη δυτική είσοδο και ένα στο μέσο του ανατολικού τοίχου του Ιερού στο κέντρο της εγγεγραμμένης στον ευθύ τοίχο κόγχης. Το δάπεδο του ναού εσωτερικά είναι από κυπριακό γυψομάρμαρο. Το Ιερό Βήμα είναι υπερυψωμένο κατά 1 σκαλί και διαχωρίζεται από τον υπόλοιπο ναό με ξύλινο σκαλιστό και επιζωγραφισμένο τέμπλο. Στην δυτική πλευρά υπάρχει μικρός ξύλινος γυναικωνίτης. Η ανάβαση προς τον γυναικωνίτη γίνεται μέσω ξύλινης σκάλας στη νοτιοδυτική γωνία. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ: Στο νότιο τοίχο δίπλα από την είσοδο υπάρχει ανάγλυφη επιγραφή στην πέτρα με εγχάρακτο σταυρό και ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ καθώς και χρονολογική ημερομηνία 1796. Φαίνεται ότι η εκκλησία είναι κτίσμα της περιόδου τέλος 16ου με αρχές 17ου αιώνος. Είναι κηρυγμένη από το Τμήμα Αρχαιοτήτων ως μνημείο Β΄Πίνακα και τυγχάνει συνεχούς και επιμελημένης συντήρησης. Η κατάσταση του κτηρίου είναι πολύ καλή.
16ος αιώνας
Αρχαγγέλος Μιχαήλ (Ναός : Μονιάτης--Κύπρος)
Archangel Michael (Church : Moniatis--Cyprus)
Το παρεκκλήσιο του Αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι κτισμένο στο νοτιοδυτικό άκρο της κοινότητας Μονιάτη. Αρχιτεκτονικά κατατάσσεται στον τύπο των ξυλόστεγων μονόκλιτων εκκλησιών με διπλή ξύλινη αμφικλινή στέγη με μεγάλη κλίση. Όπως όλες οι ξυλόστεγες αυτής της περιόδου η στέγη καλύπτεται με πήλινο πλακοειδές αγκιστριωτό κεραμίδι. Οι τοιχοποιίες της εκκλησίας είναι δομημένες με γκριζοπράσινη πέτρα Τροόδους. Η αψιδα είναι εγγεγραμμένη σε ευθύ ανατολικό τοίχο. Η είσοδος στην εκκλησία γίνεται από πόρτα στο μέσο του νότιου τοίχου. Δεύτερη πόρτα υπάρχει στο πίσω μέρος του βόρειου τοίχου. Η τελευταία, σύμφωνα με την επιγραφή που βρίσκεται «στο εξωτερικό μέρος του ανωφλιού της» αποτελεί προσθήκη του 19ου αιώνα, σαφέστερα ανοίχθηκε στα 1857. Ο φυσικός φωτισμός της εκκλησίας είναι περιορισμένος, εφόσον πέραν των ανωτέρω θυρών το μοναδικό άλλο άνοιγμα είναι μικρό ορθογώνιο παράθυρο στο δυτικό αέτωμα. Η εκκλησία του Αρχαγγέλου αναγέρθηκε στα 1717, όπως μαρτυρεί η επιγραφή που «βρίσκεται πάνω από το ανώφλι του εσωτερικού μέρους της κύριας εισόδου». Συγκεκριμένα, στην επιγραφή αναγράφονται τα εξής: Ο πάνσεπτος ναός του Ταξιάρχου Μιχαήλ ανοικοδομήθη το 1717 με έξοδα και πολύ πόθο από τον Σάββα και τη Μαρία. Ο μάστορας ήτο ο Χριστοφής.
1717
Άγιος Μάμας (Ναός : Λουβαράς--Κύπρος)
Saint Mamas (Church : Louvara--Cyprus)
Η εκκλησία αγίου Μάμαντος είναι κτισμένο στο κέντρο της κοινότητας Λουβαρά. Είναι ξυλόστεγη εκκλησία του τύπου των ξυλόστεγων που αναπτύχθηκε στην Κύπρο την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Έχει δηλαδή διπλή ιδιαίτερα επικλινή ξύλινη στέγη με παραδοσιακό πήλινο αγκιστριωτό κεραμίδι. Οι τοιχοποιίες είναι δομημένες με σκληρή ακατέργαστη πέτρα Τροόδους. Η αψίδα είναι ημικυκλική. Ο νάρθηκας που υπάρχει σήμερα στην εκκλησία πρέπει να προστέθηκε μετά γιατί ο διαχω-ριστικός τοίχος στο σημείο επαφής του με τον νότιο τοίχο ακουμπά σε τοιχογραφία. Η εκλησία έχει τρείς εισόδους. Μία στο μέσο του νότιου τοίχου , μία στο πίσω μέρος του νότιου τοίχου και μία στο μέσο του δυτικού τοίχου. Τα μοναδικά παράθυρα που έχει η εκκλησία είναι μικρό στενόμακρο άνοιγμα στον ημικυλινδρικό τοίχο της αψίδας και ένα μικρό ορθογώνιο παράθυρο στον βόρειο τοίχο του νάρθηκα. Η εκκλησία είναι ολόκληρη αγιογραφημένη από το δάπεδο μέχρι την οροφή. Καθ ύψος έχουμε τρείς οριζόντιες σειρές ζώνες τοιχογραφιών. Στο άνω μέρος του ανατολικού αετώματος ιστορείται o παλαιός των ημερών, μεταξύ της σκηνής αυτής και της αψίδος είναι ζωγραφισμένος ο ευαγγελισμός της Θεοτόκου. Στο τεταρτοσφαίριο της αψίδος υπάρχει τοιχογραφία της Θεοτόκου όρθιας σε στάση δέησης. Ποιο κάτω στον ημικυλινδρικό τοίχο της αψίδος ζωγραφίζονται έξη όρθιοι ιεράρχες οι άγιοι Τύχων , Επιφάνιος και Χρυσόστομος βόρεια και οι μέγας Βασίλειος, Γρηγόριος Θεολόγος και Άγιος Σπυρίδων νότια. Το αέτωμα του Δυτικού τοίχου γεμίζει ή Σταύρωση. Ποιο κάτω εικονίζονται ο Μυστικός Δείπνος, ο Νιπτήρας η Προδοσία, η Άρνηση του Πέτρου, και ο Ιησούς μπροστά στους αρχιερείς Άννα και Καϊάφα. Στην ποιο κάτω ζώνη εικονίζονται δεξιά ο επιτάφιος θρήνος και αριστερά η θεραπεία των δύο δαιμονιζομένων στη χώρα των Γεργεσηνών. Σε όλο τoν υπόλοιπο ναό υπάρχουν τοιχογραφίες από την ζωή και τα θαύματα του χριστού, τοιχογραφία του Αγίου Μάμαντος έφιππου σε λιοντάρι και διαφόρων άλλων αγίων. Σύμφωνα με την επιγραφή που υπάρχει πάνω από την δυτική είσοδο η εκκλησία κτίστηκε το 1455 με έξοδα του πρωτοπαπά Κωνσταντίνου και διακοσμήθηκε με τοιχο- γραφίες με έξοδα των <ομοτών> του χωριού Ιωάννη του Κρομμύδη και Γεωργίου Πελεκάνου και των συζύγων αυτών Ειρήνης και Ελένης , το 1495 από τον αγιογράφο Φίλιππο Γούλ. Σύγχρονο με τον ναό είναι και το ξυλόγλυπτο εικονοστάσι και δύο φορητές εικόνες του Χριστού και του Προδρόμου που φαίνεται να είναι επίσης έργα του Φίλιππου Γούλ.
1455
Αγία Παρασκευή (Ναός : Λιμνάτης--Κύπρος)
Saint Paraskevi (Church : Limnatis--Cyprus)
Το παρεκκλήσιο βρίσκεται στο βόρειο άκρο της κοινότητας Λιμνάτη. Είναι σε ερειπώδη κατάσταση. Διασώζεται το περίγραμμα των εξωτερικών τοίχων μέχρι ύψος περίπου 80 εκ. ενώ το ημικύκλιο της κόγχης του ιερού και μέρος του νότιου και βόρειου τοίχου εκατέρωθεν της κόγχης διασώζονται μέχρι το ύψος γένεσης της πετρόκτιστης καμάρας. Φαίνεται ότι ο ναΐσκος στεγαζόταν με πέτρινη οξυκόρυφο καμάρα. Στο κέντρο του ιερού διασώζεται επίσης η βάση της Αγίας Τράπεζας. Δεν σώζεται το δάπεδο του ναίσκου. Δεν υπάρχουν μαρτυρίες πότε κτίστηκε το παρεκκλήσιο. Είναι κηρυγμένο ως μνημείο Β πίνακα από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.
Αγίος Επιφανίος (Ναός : Λιμνάτης--Κύπρος)
Saint Epiphanios (Church : Limnatis--Cyprus)
Το Παρεκκλήσιο βρίσκεται σε μια πανέμορφη πλαγιά σε απόσταση 2 km ανατολικά του χωριού. Είναι κτισμένο δίπλα από την κοίτη αργακιού. Η προσέλευση στο τεμάχιο γίνεται μέσω λιθόστρωτου δρόμου και σκαλοπατιών. Το μικρό μεσοβυζαντινό αυτό εκκλησάκι είναι ρυθμού μονόκλιτης μονόχωρης Βασιλικής. Το κτήριο είναι εξ ολοκλήρου κατασκευασμένο με ακατέργαστη πέτρα περιοχής. Η στέγη του είναι πέτρινη καμάρα. Η αψίδα Ιερού είναι ημικυκλική. Τόσο η καμάρα στέγης όσο και το τεταρτοσφαίριο της κόγχης είναι κελύφη από πέτρα και είναι επιστρωμένα με πήλινο βυζαντινό κεραμίδι. Η είσοδος προς το Παρεκκλήσι γίνεται από ξύλινη δίφυλλη χαμηλή πόρτα που υπάρχει στο Δυτικό τοίχο. Το δάπεδο του Παρεκκλησιού εσωτερικά είναι χώμα, δεν υπάρχουν στοιχεία αν υπήρχε παλαιότερα δάπεδο. Η στάθμη δαπέδου εσωτερικά είναι 50 περίπου εκατοστά πιο χαμηλά από τη στάθμη αυλής εξωτερικά (2 σκαλιά). Στις εσωτερικές τοιχοποιίες υπάρχουν υπολείμματα τοιχογραφιών 15ου – 16ου αιώνος. Στην κόγχη του Ιερού διασώζεται η Πλατυτέρα όρθια με τα χέρια υψωμένα σε δέηση και αριστερά και δεξιά οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ. Κάτω από την Πλατυτέρα στον ημικυκλικό τοίχο του Ιερού διασώζονται οι 3 Ιεράρχες. Επίσης στο Νότιο τοίχο διασώζονται ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος, ο Απόστολος Παύλος, η Αγία Παρασκευή και ο Άγιος Γεώργιος έφιππος. Οι υπόλοιπες τοιχογραφίες είναι αρκετά κατεστραμμένες και δυσανάγνωστες. ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΚΤΗΡΙΟΥ: Το Παρεκκλήσιο χρονολογείται ως κτίσμα του 15ου αιώνος. Μέγεθος εκκλησίας: Το εμβαδόν του ναΐσκου είναι 18 τ.μ.
15ος αιώνας
Τιμίος Σταυρός (Ναός : Κυπερούντα--Κύπρος)
Holy Cross (Church : Kyperounda--Cyprus)
Το παρεκκλήσιο βρίσκεται στο μέσο περίπου της κοινότητας Κυπερούντα. Στη σημερινή της μορφή η εκκλησία είναι ξυλόστεγη με ποιο πλατύ το δυτικό μέρος ώστε να έχει σχήμα ανάποδου κεφαλαίου Γ. Η μορφή αυτή είναι αποτέλεσμα πολλών επεμβάσεων. Η αρχική αψίδα της εκκλησίας γκρεμμίστηκε και έγινε επέκταση στα ανατολικά.Επίσης στα 3 τελευταία μέτρα της δυτικής πλευράς γκρεμίστηκε μέρος του νότιου τοίχου και έγινε διαπλάτυνση προς νότο εις τρόπο ώστε ενώ η εκκλησία στο ανατολικό της τμήμα έχει πλάτος εσωτερικά 3.5μ. Στα τελευταία 3 μέτρα δυτικά έχει πλάτος 5.9μ. Το μήκος της εκκλησίας είναι 13.10μ. Η αρχική νότια θύρα της εκκλησίας κτίστηκε και ανοίχθηκε δίπλα της δυτικότερα άλλη μεγαλύτερη και ποιο ψηλή. Επίσης διανοίχθηκε νέα θύρα στο ανατολικό άκρο του νότιου τοίχου. Οι τοιχοποιίες της εκκλησίας είναι δομημένες με γκριζοπράσινες ακανόνιστες πέτρες Τροόδους. Η αψίδα είναι πεντάπλευρη τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Στον βόρειο και τον νότιο τοίχο της εκκλησίας υπάρχει από ένα τυφλό τόξο. Και στα δύο αυτά τυφλά τόξα και ολόγυρα από αυτά διασώζονται τοιχογραφίες. Στο τύμπανο του βόρειου τυφλού τόξου είναι ζωγραφισμένος ξύλινος σταυρός και πέριξ αυτού 10 σκηνές από την ιστορία της ευρέσεως του τιμίου σταυρού. Στο κάτω μέρος του τυμπάνου υπάρχει επιγραφή που αναφέρει ότι οι τοιχογραφίες αυτές έγιναν με δαπάνη του μοναχού Ακάκιου το 1521.Στο τύμπανο του τυφλού τόξου στον νότιο τοίχο υπάρχει ολόσωμη τοιχογραφία του Αρχ. Μιχαήλ και εκατέρωθεν ολόσωμες τοιχογραφίες του Αποστόλου Παύλου και του Προδρόμου.
Αγία Μαρίνα (Ναός : Κυπερούντα--Κύπρος)
Saint Marina (Church : Kyperounda--Cyprus)
Η εκκλησία αγίας Μαρίνας είναι κτισμένη στην κεντρική πλατεία της κοινότητας Κυπερούντα. Είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη εκκλησία σχετικά μεγάλων διαστάσεων. Έχει εσωτερικά μήκος 22.30 και πλάτος 10.85μ. Η αψίδα είναι ελαφρώς πεταλόμορφη και εγγράφεται στο πάχος του ανατολικού τοίχου. Τα τρία κλίτη της εκκλησίας χωρίζονται με δύο σειρές από ξύλινες πασσαλοστοιχίες. Κάθε πασσαλοστοιχεία έχει έξη πασσάλους. Οι πάσαλλοι είναι από αποφλοιωμένους κορμούς δέντρων ελάχιστα τετραγωνισμένους. Οι πάσαλοι στηρίζουν ξύλινο επιστύλιο. Το μεσαίο κλίτος έχει πλάτος 4.40μ., το βόρειο 3.15μ. και το νότιο 2.85μ. Οι τοιχοποιίες είναι δομημένες με ακατέργα-στους σκληρούς λίθους Τροόδους. Η ανωδομή είναι ιδιαίτερα επικλινής δίρριτη στέγη με πλακοειδές παραδοσιακό κεραμίδι. Η εκκλησία έχει δύο κεντρικές εισόδους. Μία δίφυλλη ξύλινη στο μέσο του νότιου τοίχου πλάτους 1.4μ. και μία στο μέσο του δυτικού τοίχου με πλάτος 1.6μ. Η θύρα αυτή έχει τοξωτό ανώφλι και περίτεχνα πέτρινα περιθυρώματα. Το δάπεδο της εκκλησίας είναι από κεραμιδόπλακες (τερακότα). Το ιερό βήμα είναι υπερυψωμένο 2 σκαλιά και διαχωρίζεται με ξύλινο σκαλιστό τέμπλο. Στην δυτική πλευρά υπάρχει ξύλινος γυναικωνίτης. Η ανάβαση στο γυναικωνίτη γίνεται μέσω σκάλας στην βορειοδυτική γωνία της εκκλησίας όπου υπάρχει και μονή θύρα στο πίσω μέρος του βόρειου τοίχου. Στην νοτιοδυτική γωνία της εκκλησίας υπάρχει περίτεχνο ψηλό καμπαναριό από λαξευμένους πωρόλιθους. Δεν είναι ακριβώς γνωστό πότε κτίστηκε η εκκλησία. Κατά πάσα πιθανότητα είναι κτίσμα των πρώτων χρόνων της Τουρκοκρατίας (τέλος 16ου αιώνος).
Άγιος Ευστάθιος (Ναός : Κολόσσι--Κύπρος)
Saint Efstathios ( Church : Kolossi--Cyprus)
Το παρεκκλήσιο Αγίου Ευσταθίου είναι κτισμένο στο νότιο άκρο του χωριού Κολόσσι κοντά στο κάστρο. Η σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα διαφόρων επεμβάσεων που άλλαξαν τελείως την αρχική εκκλησία. Η αρχική αρχιτεκτο-νική μορφή του κτηρίου ήταν σταυροειδής ναός με τρούλο και χρονολογείται το 12ο αιώνα. Το ανατολικό σκέλος αυτού του ναού είχε μήκος μόλις ένα μέτρο και είχε την μορφή τόξου παρά καμάρας. Στο σκέλος αυτό ήταν προσαρτημένη και η αψίδα. Το βόρειο και νότιο σκέλος είχαν ολάτος 2.65μ. Και μήκος 2.7μ. Το δυτικό μέρος που ήταν το πιο μακρύ με μήκος 5.6μ. και πλάτος 2.7μ. Κατεδαφίστηκε όταν κτίστηκαν τα τρία σημερινά δυτικά κλίτη. Τα τρία αυτά κλίτη έχουν έντονα οξυκόρυφη καμάρα. Έτσι στην σημερινή του μορφή ο ναός είναι τρίκλιτη καμαροσκέπαστη Βασιλική με τρούλο. Έχει εσωτερικές διαστάσεις 8.20χ8.15μ. Η είσοδος στην εκκλησία επιτυγχάνεται με δύο θύρες, μία στο μέσο του δυτικού τοίχου πλάτους 1.2μ. Και μία στο νότιο τοίχο με πλάτος 1.1μ. Είναι και οι δύο ξύλινες με οξυκόρυφο τοξωτό ανώφλι. Στην εκκλησία διασώζονται 2 στρώματα τοιχογραφιών σε κακή κατάσταση. Ολόκληρο τον τοίχο του βόρειου σκέλους του σταυρού καλύπτει υπερμεγέθεις τοιχογραφία του Aγίου Ευσταθίου έφιππου. Στο τρούλο εικονίζεται ο παντοκράτωρ αρκετά φθαρμένος. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στα τέλη 15ου με αρχές 16ου αιώνος.
12ος αιώνας