Φοινί (Κύπρος)--Ιστορία
Phini (Cyprus)--History
Γεννηθείς την πρωτοχρονιά του 1954 στο Φοινί ο Στέλιος (Παναγή) Περικλέους 20 χρόνων τότε υπηρετούσε στη στρατιωτική μονάδα 211 Τάγμα Πεζικού. Αγνοείται από τις 23 Ιουλίου 1974 κατά τα τραγικά γεγονότα της Τουρκικής Εισβολής. Τελευταία φορά εθεάθη στη Νεάπολη Λευκωσίας.
Community Council Phini
Κοινοτικό Συμβούλιο Φοινιού
Official Website of Phini Community (www.phinivillage.com)
Επίσημη ιστοσελίδα Κοινότητας Φοινιού (www.phinivillage.com)
Library of Cyprus University of Technology
Digital Heritage Research Lab of Cyprus University of Technology
21ος αιώνας
Απαγορεύεται η δημοσίευση ή αναπαραγωγή, ηλεκτρονική ή άλλη χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση των δημιουργών.
Image
«Ο ΠΟΛΛΥΣ» – Παλαιό Λεωφορείο (Φοινί, Κύπρος)
Vehicles--Cyprus--History
Οχήματα--Κύπρος--Ιστορία
Παλαιό Λεωφορείο της γραμμής Φοινί – Λεμεσός «Ο ΠΟΛΛΥΣ».
1980's
1980 δεκαετία
Text
Αγγειοπλαστική--Κύπρος--Φοινί
Pottery--Cyprus--Phini
Λαογραφία--Κύπρος--Φοινί
Folklore--Cyprus--Phini
Αγγειοπλαστείο στο Φοινί – Κατασκευή μεγάλης κούζας από την Θεοφανού Αυγουστή, από την έκδοση με τίτλο «1962» Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου. Μια φωτογραφική καταγραφή της Κύπρου από τον Manuel-Bovy και την Αριστέα Τζάνου.
1962
Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΤΟΥ ΦΟΙΝΙΟΥ. Η αγγειοπλαστική τέχνη παρουσιάστηκε στη ζωή των Κυπρίων από πολύ παλιά, τη Νεολιθική εποχή. Ο Κύπριος τεχνίτης γρήγορα χρησιμοποίησε τις πλαστικές ιδιότητες του αργίλου από το κυπριακό υπέδαφος και δημιούργησε αγγεία για να εξυπηρετήσει τις καθημερινές του ανάγκες. Η εμφάνιση της τέχνης αυτής έφερε επαναστατικές αλλαγές στην καθημερινή του ζωή. Με έμπνευση από το περιβάλλοντα χώρο, την κυπριακή φύση, την ευφυία και τη δεξιοτεχνία του, ο τεχνίτης επέλεγε αυτό που του ήταν χρήσιμο. Το χωριό Φοινί ανέπτυξε μια ξεχωριστή και μεγάλη αγγειοπλαστική παράδοση η ιστορία της οποίας χάνεται μέσα στους αιώνες. Κατά τις τελευταίες εκατονταετίες αποτέλεσε ένα από τα τέσσερα σημαντικότερα κέντρα αγγειοπλαστικής τέχνης στον τόπο μας. Το Φοινί βρίσκεται στα νότια της οροσειράς του Τροόδους, 3 χλμ από την ιερά μονή της Τροοδίτισσας και 6 χλμ δυτικά από το ορεινό θέρετρο των Πάνω Πλατρών και αποτελεί τη δυτική άκρη των Κρασοχωριών. Η μορφολογία του εδάφους καθώς και τα πετρώδη βουνά, σε συνδυασμό με την άμεση εξάρτηση των εισοδημάτων των κατοίκων του από τις καιρικές συνθήκες, συνέτειναν ώστε οι Φοινιώτες να στραφούν και σε ένα δεύτερο επάγγελμα αυτό του αγγειοπλάστη. Η τέχνη αυτή αποτέλεσε ένα προσοδοφόρο επάγγελμα για μεγάλο αριθμό κατοίκων. Ολόκληρες οικογένειες ζούσαν από το επάγγελμα αυτό. Οι άντρες ήταν κυρίως πιθαράδες. Οι γυναίκες κατασκεύαζαν ως επί το πλείστον αντικείμενα για τη μεταφορά και φύλαξη των γεωργικών προϊόντων και του νερού. Κατά τον 20ο αιώνα η αγγειοπλαστική τέχνη του Φοινιού εξελίχθηκε και διασώθηκε ως οικοτεχνία. Στο Φοινί οι άντρες κατασκεύαζαν στο χέρι χωρίς τροχό τα μεγάλα δοχεία, τα πιθάρια, που προορίζονταν για την αποθήκευση νερού και κρασιού. Πολλές είναι οι μαρτυρίες για τους «πλανόδιους τεχνίτες», τους αγγειοπλάστες του Φοινιού. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες οι Φοινιώτες πιθαράδες, ταξίδευαν στα γύρω χωριά όπου γινόταν μεγάλη παραγωγή κρασιού και στάθμευαν σε μέρη όπου υπήρχε κατάλληλο χώμα, κοντά σε βίνες από κοκκινόχωμα το οποίο χρησιμοποιούσαν για την επιτόπου κατασκευή των πιθαριών. Πολλά από αυτά τα πιθάρια φέρουν χαραγμένο το όνομα του κατασκευαστή τους και την ημερομηνία κατασκευής τους. Εξαιτίας της ανάπτυξης της τέχνης αυτής, το Φοινί γρήγορα έγινε το κέντρο παραγωγής πιθαριών των κρασοχωριών. Η ευημερία και η ανάπτυξη του χωριού από τα εισοδήματα της τέχνης αυτής έγινε αφορμή για επέκτασή της αργότερα και στα γύρω χωριά της περιοχής. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΟΙΝΙΩΤΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΤΡΟΠΟΙΑ Στο οδοιπορικό που ακολουθεί, παρέα με τις Φοινιώτισσες σύγχρονες αγγειοπλάστριες παρουσιάζουμε όλα τα στάδια παραγωγής, από τη συλλογή του χώματος, την ετοιμασία του πηλού, την κατασκευή των αγγείων και το ψήσιμο τους σε παραδοσιακό καμίνι. Η ετοιμασία της πρώτης ύλης Η εξεύρεση, συλλογή και μεταφορά της πρώτης ύλης ήταν ως επί το πλείστων αντρική εργασία. Για την ετοιμασία του πηλού για τα μεγάλα πιθάρια και τις κούζες συνήθως χρειάζονται δύο είδη χώματος, το «άσπρο» και το «κόκκινο» ενώ για τα διακοσμητικά μικρά είδη αγγειοπλαστικής χρησιμοποιείτε μόνο το κόκκινο. Το χώμα προέρχεται από τις γύρω περιοχές κοντά στο χωριό. Μετά την ανόρυξη και τη μεταφορά στο χωριό, ακολουθεί το άπλωμα και το στέγνωμα του χώματος. Στη συνέχεια γίνεται το «κοπάνισμα» για να σπάσουν οι σβόλοι. Αυτό επιτυγχάνεται με ξύλινο εργαλείο, το «κουπάνι», ειδικά κατασκευασμένο από σκληρό ξύλο. Ακολουθεί το κοσκίνισμα που γίνεται με ειδικό κόσκινο για να αφαιρεθούν οι πέτρες και άλλα ξένα σώματα. Το ζύμωμα γίνεται σε ειδικά κατασκευασμένη γούρνα. Το χώμα ραντίζεται με νερό και μετά αναμιγνύεται με ειδικό ξυλόφτυαρο. Αφού ολοκληρωθεί το ζύμωμα, ο πηλός μεταφέρεται στο χώρο εργασίας και είναι έτοιμος για χρήση. Η κατασκευή αγγείων σήμερα Τα χειροποίητα αγγεία του Φοινιού, εξακολουθούν να γίνονται με τον ίδιο τρόπο όπως γίνονταν χιλιάδες χρόνια πριν, χωρίς μεγάλες αλλαγές. Η φόρμα των αγγείων, γίνεται πάνω στο παραδοσιακό «γυριστάρι». Η Φοινιώτισσα αγγειοπλάστρια καθισμένη ή/και όρθια, τοποθετεί το γυριστάρι μπροστά της, με τον πηλό στοιβαγμένο στο πλάι. Στην επιφάνεια του γυρισταριού στερεώνεται ο φελλός με τρία μικρά κομμάτια πηλού. Ο φελλός χρησιμεύει για την εύκολη μεταφορά του αγγείου όταν είναι ακόμη μαλακό, αμέσως μετά την κατασκευή του. Στο κέντρο της επιφάνειας του φελλού, τοποθετείται ένα κομμάτι πηλός, σε σχήμα μπάλας, ανάλογα με το μέγεθος του αγγείου που πρόκειται να κατασκευαστεί. Το γυριστάρι περιστρέφεται και η αγγειοπλάστρια αρχίζει με τη γροθιά της να κάνει ελαφρά κτυπήματα πάνω στην μπάλα του πηλού δημιουργώντας έτσι τη βάση του αγγείου. Ακολούθως, με τη βοήθεια του αριστερού χεριού, πιέζοντας εσωτερικά και με το καλάμι εξωτερικά στο δεξί χέρι, πλάθει τα τοιχώματα του αγγείου δίνοντάς του το ανάλογο σχήμα. Όταν χρειάζεται, ο τροχός γυρίζει και καθοδηγείται με το πόδι ή/και το χέρι. Αυτό επαναλαμβάνεται πολλές φορές μέχρι να ολοκληρωθεί η φόρμα του αγγείου. Κατά διαστήματα η τεχνίτρια βρέχει το αγγείο με ένα μικρό βρεγμένο κομμάτι υφάσματος για να βοηθήσει τον πηλό να πάει πιο εύκολα προς τα πάνω. Μετά τη φόρμα του αγγείου η τεχνίτρια θα γυαλίσει τα τοιχώματά του με βρεγμένο ρούχο και θα το παραμερίσει κάπου στη σκιά, μακριά από τα ρεύματα του αέρα μέχρι την επόμενη μέρα. Την επόμενη μέρα θα αφαιρέσει με ξυλομάχαιρο τον πηλό ώστε να το κάνει ομοιόπαχο. Μετά θα το γυαλίσει με βρεγμένο πανί και θα το στιλβώσει ελαφρά με το εξωτερικό του καλαμιού. Ανάλογα με το είδος του αγγείου, θα του προσθέσει χέρια, πλαστική διακόσμηση όπως μαργαρίτες, κουκουνάρια, πουλάκια, ανθρωπάκια, καννούρκα κ.ά. Θα ακολουθήσει το στέγνωμα σε σκιερό μέρος. Όταν στεγνώσουν τελείως, τα αγγεία είναι έτοιμα για καμίνιασμα. Το καμίνιασμα των αγγείων Τα αγγεία μετά το στέγνωμα ψήνονται σε καμίνι ξύλων. Πρώτα τοποθετούνται τα μεγάλα αγγεία και μετά ακολουθούν τα μικρότερα. Η φωτιά ανάβει στον κάτω θάλαμο και η θερμότητα μεταφέρεται από τις τρύπες του πατώματος στο πάνω μέρος. Το ψήσιμο διαρκεί από 10 έως 12 ώρες ανάλογα με το μέγεθος των αγγείων. Αρχικά γίνεται η προθέρμανση του καμινιού και σταδιακά η φωτιά δυναμώνει. Το ψήσιμο των αγγείων γίνεται εμπειρικά από πεπειραμένους αγγειοπλάστες. Όταν τελειώσει ο κύκλος ψησίματος και ελαττωθεί η θερμοκρασία του καμινιού δηλαδή μετά από 10 έως 12 ώρες, τα αγγεία είναι έτοιμα για χρήση. Τα πιθάρια Τα εξειδικευμένα βιομηχανικά προϊόντα εισαγωγής και η εμφάνιση ειδών μαζικής παραγωγής στην αγορά, αντικατέστησαν τα χειροποίητα είδη. Την ίδια τύχη είχαν και τα πιθάρια. Η κατασκευή τους ήταν δύσκολη και χρονοβόρα γι' αυτό και η παραγωγή τους ανακόπηκε γύρω στα μέσα του 20ου αιώνα. Τα αγγεία αυτά ήταν μεγάλα γι' αυτό κατασκευάζονταν κυρίως στον τόπο χρήσης τους. Τα κατασκεύαζαν κυρίως άντρες, οι πιθαράδες. Η πρώτη ύλη που χρησιμοποιούσαν προερχόταν από τις γύρω περιοχές. Επειδή η ποσότητα που χρειαζόταν ήταν πολύ μεγάλη πολλές φορές οι πιθαράδες επέλεγαν τον τόπο κατασκευής των πιθαριών κοντά σε βίνες από κοκκινόχωμα. Η ετοιμασία της πρώτης ύλης είναι η ίδια όπως και για τα άλλα αγγεία. Η κατασκευή τους διαρκούσε 15 με 20 ημέρες ανάλογα με το μέγεθος τους. Ο πιθαράς έπαιρνε ένα κομμάτι πηλό βάρους τριών - τεσσάρων κιλών για να δημιουργήσει την αρχή του πιθαριού, τη βάση του. Αυτό έπρεπε να ήταν αρκετά χοντρό για να κρατά το υπόλοιπο βάρος του πιθαριού. Την ίδια μέρα δημιουργούσε την αρχή για 5-6 πιθάρια. Κάθε μέρα τοποθετούσε και ένωνε ένα δακτύλιο στο καθένα από αυτά, δηλαδή ετοίμαζε ένα κουλούρι από πηλό και το ένωνε πάνω στο προηγούμενο ακολουθώντας τη φόρμα του πιθαριού. Ο καινούριος δακτύλιος ήταν απαραίτητο να κρατηθεί υγρός μέχρι την επομένη μέρα γι' αυτό και ο πιθαράς κάλυπτε τα αγγεία με φύλλα καρυδιάς ή αμπελιού. Στη συνέχεια ο πιθαράς έπλαθε νέο χοντρό κουλούρι πηλού και το έστρωνε ομοιόμορφα στο χείλος του προηγούμενου δακτυλίου της προηγούμενης μέρας. Η εργασία αυτή κρατούσε δύο έως και τρεις βδομάδες ανάλογα με το μέγεθος του πιθαριού. Ακολουθούσε το στέγνωμα που διαρκούσε περίπου ένα μήνα. Το ψήσιμο γινόταν σε μεγάλα ειδικά καμίνια που χωρούσαν 4 ως 5 πιθάρια. Σήμερα, η λειτουργικότητα και η χρήση των αγγείων αυτών έχει υποβαθμιστεί αφού οι αγορές έχουν κατακλυστεί από προϊόντα μαζικής παραγωγής που εκτοπίζουν τα χειροποίητα προϊόντα. Η εμφάνιση ποικίλων μορφών βιομηχανικών προϊόντων τη δεκαετία του '50 υπήρξε η απαρχή της εγκατάλειψης της τέχνης αυτής. Παράλληλα ο σύγχρονος τρόπος ζωής, έχει διαφοροποιήσει τη χρήση των αγγείων με αποτέλεσμα σήμερα οι λιγοστές Φοινιώτισσες που ασχολούνται με την αγγειοπλαστική τέχνη, να περιορίζονται κυρίως στα χειροποίητα διακοσμητικά πήλινα αγγεία. Στην κοινότητα το Κοινοτικό Συμβούλιο Φοινιού σε συνεργασία με τον εκπαιδευτή κεραμικής κ. Αντρέα Φασουλίδη, το Σύνδεσμο Αποδήμων Φοινιού και άλλους φορείς έχει αναλάβει μια πολύπλευρη προσπάθεια για την έρευνα, διάσωση και προβολή της παραδοσιακής Φοινιώτικης Αγγειοπλαστικής Τεχνοτροπίας. Παράλληλα τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια για ενθάρρυνση των νέων του Φοινιού όπως ασχοληθούν και... με το επάγγελμα του αγγειοπλάστη. Ως Φοινιώτες είναι καθήκον μας είναι να συμβάλουμε στη διατήρηση των λαϊκών αυτών στοιχείων που μας προσδιορίζουν ως λαό και ως έθνος αφού αποτελούν ένα πολύτιμο ιστορικό στοιχείο για τη γνώση του πολιτισμού του τόπου μας. Το κέρμα των 10 σεντ της κυπριακής λίρας Το Φοινί υπήρξε αναμφίβολα ένα από τα τέσσερα σημαντικότερα κέντρα αγγειοπλαστικής τέχνης στην Κύπρο. Για αιώνες κάθε σπίτι ήταν και ένα αγγειοπλαστείο. Απόδειξη της τέχνης και της φήμης των Φοινιωτών είναι το γνωστό φοινιώτικο αγγείο που κοσμούσε για σχεδόν δύο δεκαετίες το κέρμα των 10 σεντς της Κυπριακή Λίρας μέχρι και το Δεκέμβριο 2007. Από την 1η Ιανουαρίου 2008 σταμάτησε η κυκλοφορία του με την αντικατάσταση της Κυπριακής Λίρας, και την υιοθέτηση του Ευρώ.
17ος αιώνας
Τέχνη--Λαϊκή--Κύπρος
Μνημεία--Κύπρος
Monuments--Cyprus
Ο Σωφρόνιος γεννήθηκε στο Φοινί στις 27/04/1825. Γονείς του ήταν ο Παναγιώτης Αντωνίου από το Φοινί και η Χριστίνα Μιχαήλ από τον Πρόδρομο. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε ως Δόκιμος στην Ιερά Μονή της Τροοδίτισσας. Το Απρίλιο του 1842, σε ηλικία 17 χρονών, χειροτονήθηκε Διάκονος και σε σύντομο χρονικό διάστημα (έξι μήνες), πήγε στην Αττάλεια, όπου διακονούσε στον εκεί χριστιανικό ναό και συγχρόνως παρακολουθούσε μαθήματα στο Ελληνικό Σχολείο της πόλης. Παρέμεινε στην Αττάλεια για τρία χρόνια (1842-1845) και ακολούθως πήγε στη Σμύρνη. Εκεί διακονούσε στο Ναό του Αγίου Χαραλάμπους του "Γραικικού Νοσοκομείου" και παρακολουθούσε μαθήματα στην Ευαγγελική Σχολή, όπου υπηρέτησε και ως δάσκαλος των μικρότερων τάξεων, θέση που πήρε ύστερα από διαγωνισμό με άλλους. Έμεινε στη Σμύρνη επτά χρόνια (1845-1852) και μετά πήγε στην Αθήνα. Εκεί φοίτησε πρώτα στο Β΄ Γυμνάσιο, ύστερα στη Ριζάρειο Ιερατική Σχολή και τέλος στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου παρακολουθούσε ταυτόχρονα και μαθήματα της Φιλολογικής Σχολής. Η δίψα του για μάθηση, όπως φαίνεται, ήταν ακόρεστη. Πτυχιούχος της Θεολογίας επιστρέφει στην Κύπρο το 1861 και διορίζεται Σχολάρχης της Ελληνικής Σχολής στη Λευκωσία, όπου, όπως διαβάζουμε στη Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια "μετά μεγάλου ζήλου εργάζεται ως διδάσκαλος της έδρας, αλλά και του άμβωνος, αναβιώσας τας σπουδάς των γραμμάτων εν Κύπρω και το κήρυγμα του Θείου λόγου". Ίσως για τον λόγο αυτό όταν ο Αρχιεπισκοπικός Θρόνος του Αποστόλου Βαρνάβα εχήρευσε, "πάντων τα βλέμματα εστράφησαν προς το εν ακμή όντα και λίαν δραστήριον διάκονον Σωφρόνιον, ως μόνον άξιον διάδοχον του εκλιπόντος". Έτσι εξελέγη παμψηφεί Αρχιεπίσκοπος Κύπρου και χειροτονήθηκε στις 28/10/1865. Ως Αρχιεπίσκοπος μερίμνησε ιδιαίτερα για την ηθική και θρησκευτική μόρφωση του λαού, ενώ η ίδρυση σχολείων στα χωριά και στις πόλεις της Κύπρου ήταν μια από τις κύριες φροντίδες του. Επί ημερών του ήταν που η ως τότε Ελληνική Σχολή Λευκωσίας αναβαθμίστηκε σε Γυμνάσιο και έγινε το γνωστό ανά το πανελλήνιο, Παγκύπριο Γυμνάσιο. Πήγε δύο φορές στην Κωνσταντινούπολη, πρώτα το 1870 ως πρόεδρος Κυπριακής Πρεσβείας, για να επιτύχει ελάττωση των φόρων και βοήθεια από την Υψηλή Πύλη και αργότερα το 1872 για να παραστεί στη Σύνοδο των Ορθοδόξων Εκκλησιών, για το Βουλγαρικό ζήτημα. Ο Σωφρόνιος εντυπωσίασε τους Συνοδικούς στην Κωνσταντινούπολη και όταν εχήρευσε ο Οικουμενικός Θρόνος προτάθηκε ως υποψήφιος Οικουμενικός Πατριάρχης, αλλά απερρίφθηκε από το Σουλτάνο. Επί ημερών του η Κύπρος πέρασε στη διακυβέρνηση των Άγγλων (1878), η δε προς τον πρώτο Άγγλο Αρμοστή προσφώνησή του, στην οποία με παρρησία διερμήνευε τα εθνικά αισθήματα και τον ενωτικό πόθο του Κυπριακού λαού, είναι καλά γνωστή. Ο Σωφρόνιος το 1889, επικεφαλής τετραμερούς αντιπροσωπείας, μεταβαίνει στο Λονδίνο. Εκεί τον υποδέχτηκαν με πολλή φιλοφρόνηση όλοι οι επίσημοι, μέχρι και η βασίλισσα Βικτώρια (της οποίας αρνήθηκε, ως ορθόδοξος επίσκοπος, να της φιλήσει το χέρι, όπως απαιτούσε το εθιμοτυπικό πρωτόκολλο), ενώ το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης του απένειμε τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα της Θεολογίας. Ο Νίκος Κρανιδιώτης στο Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό τον χαρακτηρίζει ως έναν "από τους συνετούς και δραστήριους ιεράρχες της Μεγαλονήσου, που κυβέρνησε με σύνεση την Εκκλησία της Κύπρου, εκτιμώμενος από όλους έως το θάνατο του".
19ος αιώνας
Churches-–Cyprus
Εκκλησίες--Κύπρος
Τίμιος Σταυρός (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Holy Cross (Church : Phini--Cyprus)
Η εκκλησία στο χωριό Φοινί, είναι αφιερωμένη στον Τίμιο Σταυρό. Είναι η κεντρική εκκλησία, των κατοίκων της κοινότητας Φοινιού. Κτίστηκε μεταξύ του 18ου και 19ου αιώνα. Βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και είναι τοποθετημένη σε χαμηλότερο επίπεδο από τον κύριο δρόμο του χωριού, όπου για να διαβείς τον αυλόγυρο της εκκλησίας, θα κατέβεις μερικά σκαλιά. Είναι πετρόκτιστη, αλλά εξωτερικά είναι σοβατισμένη και ασπρισμένη όπως και εσωτερικά. Το ψηλό καμπαναριό της, είναι προέκταση του ναού. Πρόσφατα έγινε ανακαίνιση στη στέγη της εκκλησίας, με δαπάνες της κοινότητας του Φοινιού. Ο εσωτερικός πλούτος της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού, δεν είναι άλλος από το χειροποίητο σκαλιστό τέμπλο που διαθέτει, του 19ου αιώνα. Συγκαταλέγεται σ’ ένα από τα τρία ομορφότερα της Κύπρου, αλλά και το μοναδικό στο είδος του. Η καλαισθησία τώρα στον εκκλησιαστικό χώρο, δεν είναι άλλη από την παρουσία και τον εμπλουτισμό που δίνεται ακόμα στο τέμπλο αυτό, με την τοποθέτηση των βυζαντινών φορητών εικόνων. Ανάμεσα σε αυτές τις εικόνες, στην ίδια σειρά, βρίσκεται και αυτή του Τιμίου Σταυρού. Υπάρχει όμως κάτι το ξεχωριστό. Πολύ παλιά η γνησιότητα του Τιμίου Σταυρού, προστατευόταν με επένδυση ειδικής κανναβίτσας και ακόμα πιο πάνω, μ’ ένα στρώμα από ειδικό μέταλλο ασημένιου χρώματος. Μέχρι σήμερα, ο Τίμιος Σταυρός, είναι φυλαγμένος και τοποθετημένος, με αυτό τον τρόπο, σε μια ειδική σφραγισμένη θήκη, μεγέθους 1μ επί 60 εκ. και βρίσκεται τοποθετημένος στο τέμπλο του ναού. Τα παλιά ψαλτήρια καταστράφηκαν και εδώ και 15 χρόνια κατασκεύασαν καινούρια, απλά και μοντέρνου τύπου. Ο αυλόγυρος της εκκλησίας είναι άνετος και αρκετός, έτσι ώστε να απολαμβάνουν οι πιστοί κατά την ημέρα της γιορτής του Τιμίου Σταυρού, την ακολουθία της αγίας λιτανείας. Γιορτάζεται στις 14 του Σεπτέβρη και την 1η Αυγούστου.
18ος αιώνας
Εξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας (Φοινί, Κύπρος)
Saint Marina (Church : Phini--Cyprus)
Αγία Μαρίνα (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Λίγο έξω, στα δυτικά του χωριού, ανάμεσα σε κάμπο, στην τοποθεσία βίνες, περιτριγυρισμένο από πεύκα και θάμνους και σε κοντινή απόσταση από το ποτάμι, που και διασχίζει το χωριό, βρίσκεται κτισμένο το ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας. Ολοκληρώθηκε το 1999. Είναι κτισμένο από μικρό τούβλο, αλλά εξωτερικά επενδυμένο με πέτρα της περιοχής. Εσωτερικά είναι ασπρισμένο. Το ξύλινο σκαλιστό εικονοστάσι όπου διαχωρίζει την Αγία Τράπεζα από τον κυρίως ναό, ολοκληρώνεται με την παρουσία των επτά φορητών εικόνων που υπάρχουν. Επίσης τα ξύλινα σκαλιστά ψαλτήρια δίνουν την παρουσία τους στο μικρό ξωκλήσι. Εσωτερικά είναι επίπεδη και διαθέτει λιγοστούς σκάμνους. Μπορεί να φιλοξενήσει 50-70 άτομα. Η αφιερωμένη εικόνα της Αγίας Μαρίνας που βρίσκεται στη δυτική είσοδο του ξωκλησιού σε ειδικό προσκυνητάρι, είναι πρόσφατης κατασκευής και έγινε με δαπάνη του Αντωνάκη Χρυσοστόμου, ο οποίος ήθελε να ολοκληρώσει την επιθυμία του, αφού θεραπεύτηκε με τη βοήθεια της Αγίας Μαρίνας. Το κομμάτι γης, όπου βρίσκεται κτισμένο το ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας δώρισε η οικογένεια Ψάλιου από τα αδέλφια Θεοχάρης και Ευαγόρας Ψάλιου. Γιορτάζει πανηγυρικά στις 17 Ιουλίου.
20ος αιώνας
Ευεργέτες Δωρητές της κοινότητας Φοινιού
Ο Αντώνης Θεοδότου και η σύζυγος του, Ευγενία, τιμήθηκαν ως μεγάλοι ευεργέτες. Αντώνης Θεοδότου Ο αείμνηστος Αντώνης Θεοδότου, γιατρός, πολιτευτής και δήμαρχος γεννήθηκε στο Φοινί, το 1859 και απεβίωσε το 1928. Πατέρας του ο Θεόδοτος Χατζηπαναγιώτου. Μεγαλύτερος αδελφός του δικηγόρου και πολιτευτή, Θεοφάνη Θεοδότου. Πρώτος εξάδελφος του ιατρού, Αριστόδημου Φοινιέως και ανεψιός του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Σωφρονίου Γ΄. Το 1887, όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Ιατρική του Πανεπιστημίου Αθηνών, μετέβη στο Παρίσι για μετεκπαίδευση(1887-1889). Από το 1889, άσκησε την Ιατρική στη Λευκωσία. Διετέλεσε Πρόεδρος του Κυπριακού Συλλόγου Λευκωσίας (1891). Επιπρόσθετα, αποτελεί ιδρυτικό μέλος του Ταμιευτηρίου η Λευκωσία. Το 1912, όταν το Ταμιευτήριο η Λευκωσία μετονομάστηκε σε «Τράπεζα Κύπρου», ο Θεοδότου ορίστηκε ως ο πρώτος πρόεδρος της Τράπεζας. Ο Αντώνης Θεοδότου συνέβαλε και στην ανάπτυξη του Αθλητισμού. Θεωρείται ως ένας από τους πρωτεργάτες του Κυπριακού Αθλητισμού. Ειδικότερα, με πρωτοβουλία τόσο του Αντώνη Θεοδότου όσο και του γιατρού Θεοφάνη Θεοδότου, ιδρύθηκε το 1894 ο Γυμναστικός Σύλλογος «Τα Παγκύπρια». Αξίζει να σημειωθεί πως το 1934, το Στάδιο που χρησιμοποιείτο από το Γυμναστικό Σύλλογο μετονομάστηκε «Στάδιο Γ.Σ.Π, Ευγενίας και Αντωνίου Θεοδότου» προς τιμή των ευεργετών του. Σημαντική ήταν η συνεισφορά και το έργο του και στο χώρο της εκπαίδευσης. Ήταν ιδρυτικό μέλος και μεγάλος ευεργέτης του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Προς τιμή του μάλιστα μια πτέρυγα του Παγκυπρίου φέρει το όνομα του (πτέρυγα Αντωνίου Θεοδότου). Επίσης, για μεγάλο χρονικό διάστημα διετέλεσε έφορος των Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Λευκωσίας. (1893-1906, 1911-1917, 1924-1925,1925-1926). Το 1925, μαζί με τη σύζυγο του ανοικοδόμησε την Αστική Σχολή Αγίου Αντωνίου Λευκωσίας , η οποία εν συνεχεία ονομάστηκε «Αστική Σχολή Αντωνίου και Ευγενίας Θεοδότου. Το επόμενο έτος, ο Θεοδότου ευεργέτησε και την γενέτειρα του, ανοικοδομώντας το Δημοτικό Σχολείο Φοινιού. Ευγενία Θεοδότου Η Ευγενία Θεοδότου γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1864 και πέθανε το 1969. Ήταν κόρη του Γεωργίου Ιωαννίδη Μουμτζή και ανιψιά του στρατηγού Κωνσταντίνου Χατζϊωάννου, του μητροπολίτη Κιτίου Χρυσάνθου και του Θεμιστοκλή Θεοχαρίδη. Η Ευγενία Θεοδότου ήταν η μεγαλύτερη αδελφή της «ευεργέτιδος του Ελληνικού Ορφανοτροφείου Λευκωσίας Αθηνάς Κωνσταντίνου Διανέλλου» Η Ευγενία Θεοδότου μαζί με τον σύζυγο της, όπως προαναφέρθηκε, ανοικοδόμησαν την Αστική Σχολή Αγίου Αντωνίου Λευκωσίας, καθώς και το Δημοτικό Σχολείο Φοινιού. Πρέπει να σημειωθεί πως η Ευγενία συνέχισε να προσφέρει οικονομική βοήθεια και στα δυο σχολεία. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμβολή της στον Γυμναστικό Σύλλογο«Παγκύπρια». Σαφέστερα, απήλλαξε το Στάδιο της Λευκωσίας «από το τεράστιο για την εποχή χρέος του», το οποίο ανήρχετο περίπου σε 2.400 λίρες. Επιπλέον, προέβη στην παραχώρηση σημαντικού ποσού για τη «βελτίωση των αθλητικών του εγκαταστάσεων». Το 1953, η Ευγενία Θεοδότου παραχώρησε στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ, κτηματική περιουσία περίπου 60.000 λιρών, με σκοπό την ενίσχυση του Ορφανοτροφείου Λευκωσίας. Δυο χρόνια αργότερα, το 1955, η Θεοδότου διέθεσε ολόκληρη την περιουσίας της «για την ίδρυση και συντήρηση επαγγελματικής σχολής και για άλλους φιλανθρωπικούς σκοπούς». Η περιουσία αυτή «υπολογιζόταν σε 250.000 λίρες περίπου και περιελάμβανε ακίνητα στη Λευκωσία, τα χωριά Λεύκα, Άσσια, Τύμπου, Πλάτρες και αλλού. Χωρίς αμφιβολία, η Ευγενία Θεοδότου αποτελεί και μια εκ των ευεργετών του έθνους. Συγκεκριμένα, το 1950, παραχώρησε την κατοικία της για να στεγαστεί το ελληνικό προξενείο στη Λευκωσία Στην Ευγενία Θεοδότου απένειμαν τις ακόλουθες τιμητικές διακρίσεις: 1. Μετάλλιο αγαθοεργίας από την Εκκλησία της Κύπρου 2. Παράσημο από τον Ταξιάρχη του Τάγματος Ευποιΐας. Το παράσημό αυτό για πρώτη φορά απενεμήθη από την ελληνική κυβέρνηση στην Κύπρο. 3. Τιμητικό Μέλος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας (Μ.Β.Ε.), 4. Επίτιμο μέλος της Πνευματικής Αδελφότητας Ελληνίδων Κύπρου
Λευκωσία (Λήμμα) 2005 Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, τόμος 6
Χειροτεχνία--Κύπρος
Handicraft--Cyprus
Το χωριό Φοινί ανέπτυξε μια ξεχωριστή και μεγάλη παράδοση στη κατασκευή της παραδοσιακής «ΒΟΥΡΚΑΣ», η ιστορία της οποίας χάνεται μέσα στους αιώνες. Τα τελευταία χρόνια η τέχνη αυτή ήταν ευρέως διαδεδομένη κυρίως από τους άντρες βοσκούς της κοινότητας οι οποίοι κατασκεύαζαν και ασκιά για κρασί με πανομοιότυπη τεχνοτροπία. Την τέχνη της παραδοσιακής «βούρκας» (δισάκι που χρησιμοποιούσαν οι βοσκοί κατασκευασμένο από δέρμα ζώου κυρίως κατσίκας) την συναντούμε στο Φοινί τους τελευταίους αιώνες. Το πιο πιθανό η τέχνη αυτή να έχει τις ρίζες της στη Πάφο και τους παφίτες βοσκούς της εποχής. Ο πατέρας του Σύγχρονου «Βούρκατζιη» ο Νεοκλής ο Παφίτης ήταν ξακουστός στην περιοχή για την δεξιότητα και ικανότητα του στην κατασκευή της «βούρκας». Η διαδικασία για την κατασκευή της είναι άκρως ενδιαφέρουσα και σε αυτή θα μας ταξιδέψει χρόνια πίσω στη παράδοσή μας ο Νεόφυτος Νεοφύτου που αν και σήμερα ασχολείται μόνο ερασιτεχνικά είναι από τους λίγους Φοινιώτες που ασχολούνται σήμερα με την παραδοσιακή αυτή τέχνη. Για την κατασκευή της Βούρκας χρειάζεται ένα τομάρι ζώου ολόκληρο από το λαιμό μέχρι τα πόδια. Σημειώνουμε ότι κατά την σφαγή του ζώου θα πρέπει ο σφαγέας (χασάπης) να προσέξει έτσι ώστε το δέρμα του ζώου να διατηρηθεί ολόκληρο και ανέπαφο διαφορετικά δεν θα είναι κατάλληλο για την ετοιμασία της βούρκας. Παλαιότερα κατά την σφαγή του ζώου αφού την μαδούσαν με βραστό νερό την κατσίκα την έγδερναν. Στην συνέχεια αλάτιζαν γερά το δέρμα και το ξέραιναν τεντωμένο στον ήλιο, για να γίνει το πετσί, που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή της «βούρκας». Ακολούθως το δέρμα θα πρέπει να τύχει της κατάλληλης επεξεργασίας σε Βυρσοδεψείο με φυτική κατεργασία από ρούδι και βελανίδι, για την δέψη του δέρματος και αφαίρεση της τρίχας από το τομάρι. Τα κατεργασμένα (τομάρια) δέρματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τσάντες, πορτοφόλια, σανδάλια και φυσικά είδη λαϊκής τέχνης όπως και αυτής της «Βούρκας». Όπως ο ίδιος μας αναφέρει... λόγω της λειτουργίας των Κεντρικών Σφαγείων σε συνδυασμό με τα Βυρσοδεψία η διαθεσιμότητα ολόκληρων τομαριών για την κατασκευή της Βούρκας στις μέρες μας είναι περιορισμένη με αποτέλεσμα τα δέρματα που είναι διαθέσιμα και κατάλληλα για την κατασκευής της να είναι και πανάκριβα. Ο ίδιος προσπαθεί από μόνος του... κυρίως για τις Πολιτιστικές και άλλες εκδηλώσεις στις οποίες λαμβάνει μέρος να προμηθεύεται τις πρώτες ύλες σε δέρματα που χρειάζεται έτσι ώστε να κρατάει σήμερα... αυτή παραδοσιακή τέχνη ακόμα ζωντανή. Για την κατασκευή της βούρκας όπως ο ίδιος μας εξηγεί θα πρέπει αφού έχει το δέρμα να το βάλει σε νερό να μουλιάσει για λίγο χρονικό διάστημα έτσι ώστε αυτό να καταστεί λείο και εύκαμπτο και να μπορεί έτσι ο ίδιος να το επεξεργαστεί κατάλληλα για την ετοιμασία της βούρκας. Σύμφωνα με τον Νεόφυτο παρόλο που στα Βυρσοδεψία σήμερα χρησιμοποιούνται σύγχρονες μέθοδοι για την δέψη του δέρματος, τα δέρματα στις μέρες είναι πιο χοντρά, και πιο σκληρά σε σχέση με αυτά που ήταν διαθέσιμα παλαιότερα... και που ή δέψη τους δέρματος γινόταν χειρωνακτικά χωρίς μηχανική ή τεχνολογική υποστήριξη. Παρακολουθώντας τον Νεόφυτο να κατασκευάζει την βούρκα... το δέρμα μοιράζεται (διπλώνεται) από πάνω προς τα κάτω μέχρι τον ομφαλό του ζώου. Η καλή πλευρά του τομαριού χρησιμοποιείται για το εσωτερικό μέρος της βούρκας και μετά το δίπλωμα τα «κλώσια» που θα κοπούν σε λεπτές λωρίδες από κάτω προς τα πάνω να έχουν καλύτερη αισθητική. Όπως ο ίδιος μας εξηγεί έτσι γινόταν και τα παλιά χρόνια η καθαρή πλευρά τους δέρματος να ήταν στο εσωτερικό της βούρκας αφού αυτή ήταν για τους βοσκούς το μέσο εκείνο για την μεταφορά του φαγητού τους στους αγρούς. Από όλο το τομάρι τίποτα δεν πετιέται... Ο λαιμός του δέρματος χρησιμοποιείται για την κατασκευή των «λιταρκών» (στηριγμάτων της πλάτης), και τα πόδια για την στήριξη της βάσης στο κάτω μέρος της «βούρκας». Το τελικό αποτέλεσμα είναι άκρως ενδιαφέρον και εντυπωσιακό. Αφού τελειώσει η «βούρκα» χρειάζεται να μουλιάσει ξανά σε νερό για μερικά λεπτά. Ακολούθως αφού αφαιρεθεί από το νερό όπως είναι η βούρκα μουλιασμένη τοποθετείτε στο εσωτερικό της νάιλον σακούλι το οποίο γεμίζει με κάτι στερεό (στα παλιά χρόνια χρησιμοποιείτο σιτάρι), έτσι ώστε να πάρει το σχήμα της και να στεγνώσει. Αφού στεγνώσει αφαιρείται με το νάιλον με το περιεχόμενο που έχει τοποθετηθεί στο εσωτερικό της και η βούρκα είναι έτοιμη. Ανάλογα με τη χρήση της η «βούρκα» μπορεί να αντέξει μια ολόκληρη ζωή.