Η βρύση της «Πελλομαρούς» (Φοινί, Κύπρος)
Φοινί (Κύπρος)--Ιστορία
Phini (Cyprus)--History
Βρύσες--Λαογραφία--Κύπρος--Φοινί
Fountains--Folklore--Cyprus--Phini
Κατηφορίζοντας στο δρόμο για το Φοινί συναντούμε τη βρύση της Πελλομαρούς η οποία σε ξεδιψά με το ολόδροσο νερό της. Η βρύση πήρε το όνομα της τα παλιά χρόνια από την κάτοικο που βρισκόταν δίπλα από τη βρύση και ήταν τρελή. Κατά την παράδοση όποιος πιει νερό από τη βρύση θα μείνει για πάντα στο χωριό. Ως εκ τούτου, η βρύση ήταν ζωτικής σημασίας εγκατάσταση στα χωριό εδώ και έναν αιώνα μέχρι τα εντελώς πρόσφατα χρόνια. Μόνο περί τα μέσα του 20ού αιώνα άρχισε να εγκαταλείπεται η κοινή βρύση, όταν πια άρχισαν να γίνονται εγκαταστάσεις πόσιμου νερού σε κάθε σπίτι. Η βρύση αποτελούσε το κέντρο συνάντησης των γυναικών του χωριού, που πήγαιναν εκεί για να γεμίσουν τις κούζες ή τα σταμνιά τους, και σαν τέτοια, έχει χρησιμοποιηθεί ως σημαντικό στοιχείο στην κυπριακή λαογραφία. Στη βρύση οδηγούσαν οι χωρικοί και τα ζώα τους για να πιουν. 100 χρόνια μετά την ανέγερση της, το 2009, έγινε αναπαλαίωση της βρύσης και αποτελεί σήμερα κόσμημα για την κοινότητα Φοινιού και τους επισκέπτες της.
Community Council Phini
Κοινοτικό Συμβούλιο Φοινιού
Official Website of Phini Community (www.phinivillage.com)
Επίσημη ιστοσελίδα Κοινότητας Φοινιού (www.phinivillage.com)
Library of Cyprus University of Technology
Digital Heritage Research Lab of Cyprus University of Technology
20ος αιώνας
Απαγορεύεται η δημοσίευση ή αναπαραγωγή, ηλεκτρονική ή άλλη χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση των δημιουργών.
Image
Φύση--Κύπρος--Φοινί
Nature--Cyprus--Phini
Φθάνοντας στο Φοινί μετά από μια όμορφη διαδρομή και σε υψόμετρο γύρω στα 920 περίπου μέτρα, από την επιφάνεια της θάλασσας, λίγο πριν την είσοδο στο χωριό στη «Θέση Θέας»…, ο επισκέπτης μπορεί σαν από μπαλκόνι, να αγναντέψει το γραφικό χωριό καθώς και την κοιλάδα του ποταμού Διαρίζου από το Φοινί μέχρι την Πάφο. Η θέση θέας της κοινότητας αποτελεί μέρος της ποδηλατικής διαδρομής Προδρόμου – Ψιλού Δέντρου (Πλατρών) μήκους 18,2 χλμ. έξοδο για τους ποδηλάτες και προσφέρει ξεκούραση, αναψυχή και ανάπαυση για τους ποδηλατιστές.
Text
Καταρράκτης της Χαντάρας (Φοινι, Κύπρος)
Ο καταρράκτης του Φοινιού, βρίσκεται στην περιοχή Χαντάρα. Χωρίς αμφιβολία, ο καταρράκτης, ένα εξαίσιο δημιούργημα της φύσης, μαγεύει και εντυπωσιάζει τον κάθε επισκέπτη. Η πρόσβαση στον επιβλητικό καταρράκτη γίνεται μέσω ενός «ευχάριστου και σύντομου χωματόδρομου». Ο καταρράκτης αναδύεται στο μέσο ενός άγριου παρθένου τοπίου με σκλήδρους, πλατάνια, πεύκα, λατζιές, ρούδι και κουμαριές. Ο επισκέπτης θα μαγευτεί από τις μυρουδιές του λάδανου, της φασκομηλιάς και της λεβάντας, σε συνδυασμό με τις εξαίσιες μελωδίες της φύσης, το ρόχθο του νερού καθώς πέφτει, και το γλυκό κελάδημα του αηδονιού. Το νερό του καταρράκτη πέφτει ορμητικά από ύψος περί τα οκτώ μέτρα, σχηματίζοντας στη βάση μια μικρή λιμνούλα. Το αφρώδες νερό κυλάει πάνω στα «σκληρά ηφαιστειογενή πετρώματα του γάβρου τα οποία γέμισαν με μικροσκοπικά βελούδινα βρύα, ενώ δίπλα ο κισσός σφιχταγκάλιασε τους ευθυτενείς λιγνούς κορμούς των πλατανιών. Ο καταρράκτης πλημμυρίζει τον επισκέπτη με μοναδικά συναισθήματα! Το μεγαλείο των συναισθημάτων που χαρίζει η επαφή του επισκέπτη με τον καταρράκτη αποτυπώνεται σ’ ένα κείμενο από το Αρχείο του Κοινοτικού Συμβουλίου. Σαφέστερα, Το νερό όπως πέφτει με το διακριτικό του μουρμούρισμα, μέσα σ’ αυτό το πανώριο βουνίσιο άγριο τοπίο, σε συνεπαίρνει. Κι άθελα αισθάνεσαι τη φυσική ξεκούραση και το ξαλάφρωμα του μυαλού. Μαζί νιώθεις και μια έλξη, να παραμείνεις όσο γίνεται περισσότερο και να αγναντέψεις όσο μπορείς πιότερο το μοναδικό αυτό τοπίο. Αναλογίζεσαι πώς το μόρφωμα αυτό, με κάποια αξιοποίηση, θα μπορούσε να το χαρεί πολύς κόσμος. Πλησίον του καταρράκτη βρίσκονται τα θεμέλια ενός παλιού νερόμυλου, που λειτουργούσε πιθανότατα στις αρχές 20ού αιώνα.
2009
Οίκοι ευγηρίας--Κύπρος--Φοινί
Old age pensions--Cyprus--Phini
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ Στην κοινότητα Φοινιού λειτουργεί από το 1993, Στέγη Ηλικιωμένων, οι υπηρεσίες της οποίας στεγάζονται σε ιδιόκτητο διώροφο οίκημα, δωρεά της αειμνήστου οικογένειας της Νίνας Σαλούμη προς το Συμβούλιο Κοινοτικού Εθελοντισμού Φοινιού. «Δημιουργήσαμε ένα χώρο ζωής και ενέργειας, φροντίζοντας έτσι να διασφαλίσουμε την αναγκαία και απαραίτητη Ποιότητα Ζωής προς τους ηλικιωμένους συνάνθρωπους μας». Το ΣΚΕ Φοινιού είναι σήμερα μία εθελοντική οργάνωση, κάτω από την εποπτεία του Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων και πιο συγκεκριμένα του Γραφείο Ευημερίας. Το Διοικητικό Συμβούλιο του, αποτελείται από 7-11 μέλη από όλα τα οργανωμένα σύνολα της κοινότητας Φοινιού (Κοινοτικό συμβούλιο, Εκκλησιαστική Επιτροπή, Σύνδεσμος Αποδήμων και άλλους φορείς) και εκλέγεται κάθε δύο χρόνια. Στο τέλος κάθε οικονομικού έτους, καταρτίζονται λογαριασμοί οι οποίοι ελέγχονται από ανεξάρτητο ορκωτό λογιστή και ετοιμάζεται Ετήσια Έκθεση η οποία υποβάλλεται στο Υπουργείο Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων και συγκεκριμένα στο Γραφείο Ευημερίας, για αξιολόγηση και έλεγχο. Προγράμματα Το ΣΚΕ Φοινιού στα ανακαινισμένα ιδιόκτητα κτίρια του, φιλοξενεί δυο προγράμματα: Το Πρόγραμμα «Α» για την κατ’ οίκον Φροντίδα και ημερήσια σίτιση σε άτομα της τρίτης ηλικίας και Το Πρόγραμμα «Β» για την ημερήσια φιλοξενία και 24ώρη φροντίδα. Από της ιδρύσεως του για τη χρονική περίοδο 1993 μέχρι 2013, έχουν φιλοξενηθεί, μέσα από το Πρόγραμμα «Α» 47 άτομα και στο Πρόγραμμα «Β» 86 άτομα. Εγκαταστάσεις Το οίκημα μας είναι μία διώροφος οικία, με δίκλινα και μονόκλινα δωμάτια για την καλύτερη εξυπηρέτηση των οικοτρόφων του. Το ισόγειο του χρησιμοποιείται για το Πρόγραμμα «Α» ενώ η ανώγειος κατοικία χρησιμοποιείται αποκλειστικά για το Πρόγραμμα «Β». Είναι ένας χώρος που φτιάχτηκε με αγάπη για την τρίτη ηλικία με άνετους κοινόχρηστους χώρους, εσωτερική αυλή, καθιστικό μαζί με ευρύχωρο εστιατόριο και μπαλκόνι, με θέα προς την κεντρική Πλατεία της κοινότητας. Έτσι οι οικότροφοι μας μπορούν να γεμίζουν τις ώρες της ημέρας, συμμετέχοντας σε ποικίλες δραστηριότητες, να νιώθουν ενεργοί και να περνούν ευχάριστα και δημιουργικά τον χρόνο τους. Προσωπικό Το προσωπικό μας, απαρτίζεται από άτομα επιλεγμένα με αυστηρά κριτήρια. Η Ομάδα συνεργάζεται στενά με το εκάστοτε Διοικητικό Συμβούλιο και πέραν από τις απαιτούμενες υπηρεσίες, οι φροντιστές μας συνοδεύουν τους φιλοξενούμενους μας στις δραστηριότητες τους. Εργάζονται κοντά στους ηλικιωμένους μας, με αγάπη αλλά και ευσυνειδησία προσφέροντας τους συντροφιά, βοήθεια, παρηγοριά και διεξόδους στα ιδιαίτερα προβλήματά τους. Φροντίδα Άμεση προτεραιότητα μας είναι η υγιεινή και καθαριότητα των οικοτρόφων μας, των δωματίων τους καθώς και όλων των κοινόχρηστων χώρων του οικήματος μας. Συγκεκριμένα, η φροντίδα, αφορά τη στέγαση, τη σίτιση, την ιατροφαρμακευτική φροντίδα των φιλοξενουμένων μας, την ατομική τους υγιεινή, την ψυχαγωγία, την πνευματική και ψυχική καλλιέργειά τους και την συμμετοχή τους στα Μυστήρια της Εκκλησίας μας. Οι φροντιστές μας πέραν από την ατομική υγιεινή των οικοτρόφων μας, αναλαμβάνουν επίσης τη σωστή λήψη και τήρηση της φαρμακευτική αγωγή τους και την πλύση των ρούχων τους. Σίτιση Διαθέτουμε μαγειρείο στο οποίο ετοιμάζονται καθημερινά τα γεύματα των φιλοξενούμενων μας. Το πρόγραμμα διατροφής προβλέπει εναλλακτικό μενού σύμφωνα με τις εποχές και ανάλογα με τις διατροφικές συνήθειες ή/και εξειδικευμένες ανάγκες κάθε φιλοξενουμένου. Ασφάλεια Μέσα στις υποχρεώσεις μας είναι και η μέριμνα για την ασφάλεια των οικοτρόφων καθώς και των ανθρώπων που εργάζονται στο χώρο. Το κτίριο διαθέτει σύστημα πυροπροστασίας, σύστημα συναγερμού και σύστημα κλειστού κυκλώματος παρακολούθησης, ενώ ταυτόχρονα έχουμε καταρτίσει σχέδιο εκκένωσης του κτιρίου σε περίπτωση κίνδυνου. Δράση Οι διάφορες δραστηριότητες και εκδηλώσεις που υλοποιούνται κατά καιρούς από το ΣΚΕ Φοινιού, αποσκοπούν στη στήριξη του όλου έργου καθώς και στον εμπλουτισμό των υπηρεσιών που παρέχονται στους τρόφιμους του. Δράσεις σαν και αυτές όπως και η δια-δραστική επαφή των ηλικιωμένων στις κοινότητες τους κοντά στους οικείους τους και τους συγχωριανούς τους, συντελούν στην βελτίωση των διαπροσωπικών τους σχέσεων, την προσωπική τους ανάπτυξη και βοηθούν στην αναβάθμιση του επιπέδου της ποιότητας ζωής τους. Το όραμά μας Φιλοδοξία του «ΣΚΕ Φοινιού» είναι η δημιουργία ενός χώρου ζωής και ενέργειας. Οι εγκαταστάσεις μας και το προσωπικό μας διασφαλίζουν την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών μας. Πάντοτε θα αγωνιζόμαστε για να επιτύχουμε το αυτονόητο... ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας για τους ανθρώπους που αγαπάμε και που μας έχουν ανάγκη. Αυτό που στις μέρες μας ονομάζουμε «Ποιότητα Ζωής» και που δυστυχώς είναι πολύ εύκολο να το στερηθούν οι ηλικιωμένοι συνάνθρωποι μας. Στη στέγη μας λειτουργεί ελεύθερο επισκεπτήριο όλο το εικοσιτετράωρο.
1993
Μια Πρόσκλησις Γάμου έκπληξη (Φοινί, Κύπρος)
Στις 8 Νοεμβρίου 1960, 50 χρόνια πριν δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα της εποχής «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» η Πρόσκληση Γάμου των Αντωνάκη Θεοδούλου και Νίκης Φειδία, για την Κυριακή 13 Νοεμβρίου 1960. Ευχόμαστε ευτυχισμένη επέτειο στην οικογένεια Αντωνάκη Θεοδούλου και Νίκής Φειδία. Σημειώνουμε ότι το ζευγάρι απέκτησε δύο γιους, και σήμερα ζει μόνιμα στην Λευκωσία, ενώ επισκέπτονται συχνά την γενέτειρα τους στο Φοινί.
Αγγειοπλαστική--Κύπρος--Φοινί
Pottery--Cyprus--Phini
Λαογραφία--Κύπρος--Φοινί
Folklore--Cyprus--Phini
Αγγειοπλαστείο στο Φοινί – Κατασκευή μεγάλης κούζας από την Θεοφανού Αυγουστή, από την έκδοση με τίτλο «1962» Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου. Μια φωτογραφική καταγραφή της Κύπρου από τον Manuel-Bovy και την Αριστέα Τζάνου.
1962
Στο γραφικό Φοινί, η φύση χάρισε απλόχερα τα ομορφότερα χρώματα και αρώματα της. Άγρια βλάστηση σε συνδυασμό με καλλιεργήσιμες εκτάσεις κυρίως οπωροφόρων δέντρων συνθέτουν ένα μαγευτικό τοπίο. Το Φοινί βρίσκεται στην αγκαλιά των ψηλών βουνοκορφών του Τροόδους. Πολλά ρυάκια αρχίζουν το ταξίδι τους από τις ψηλές βουνοκορφές και καταλήγουν στην καρδιά του χωριού. Το χωριό είναι τοποθετημένο στις πηγές του Διαρίζου, που η μια πηγάζει από το Φοινί και η άλλη από τα Καμινάρια. Η ονομασία «Διαρίζος», σύμφωνα με την παράδοση, προέρχεται από τις δυο ρίζες ή αλλιώς πηγές του ποταμού. Η άγρια βλάστηση του Φοινιού περιλαμβάνει πλούσια χλωρίδα και χαρακτηριστικά είδη της κυπριακής πανίδας. Στις περιοχές με άγρια βλάστηση, κυρίως στη στενή κοιλάδα του παραπόταμου Διαρίζου, κυριαρχούν τα πεύκα, οι λεύκες, τα πλατάνια, τα κέδρα και μια μεγάλη ποικιλία από εποχιακά είδη λουλουδιών, όπως οι τριανταφυλλιές. Στο Φοινί ευδοκιμούν μηλιές, αχλαδιές, δαμασκηνιές, κερασιές, καρυδιές, ροδακινιές, φορμοζιές, κυδωνιές, συκιές και αμυγδαλιές. Οι κάτοικοι του Φοινιού τείνουν να εγκαταλήψουν την καλλιέργεια των αμπελιών. Στο πράσινο είναι πνιγμένα το «Γεφύρι του Πισκόπου» και ο «Καταρράκτης της Χαντάρας». Στην τοποθεσία «Γεφύρι του Π ισκόπου», διαπερνά ο ποταμός Διαρίζος που πηγάζει από το Φοινί και καταλήγει στο φράγμα του Κούρη. Πινελιές πρασίνου στο γραφικό τοπίο του χωριού χαρίζουν και οι χώροι πρασίνου της κοινότητας, όπως το Πάρκο Στέλιου Περικλέους, ο κήπος του Δημοτικού Σχολείου, στη θέση θέας στην είσοδο του χωριού και στο κέντρο του κυκλικού κόμβου δίπλα από το Πάρκο Στέλιου Περικλέους. Επίσης και κατά μήκος του παρακαμπτηρίου δρόμου που οδηγεί προς τον Άγιο Δημήτριο με Κέδρα, Καρυδιές, Αροδάφνες, Λεύκες, Τριανταφυλλιές, Λακές, Αντρουκλιές και μερσυνιές.
Μονοπάτι της φύσης Ιερά μονή Τροοδιτίσσης – Φοινί (Φοινί, Κύπρος)
Το μήκος του μονοπατιού είναι 4,3 χλμ. και ο πεζοπόρος έχει τη δυνατότητα να επιλέξει δύο σημεία ως αφετηρία. Το μοναστήρι της Τροοδίτισσας με υψόμετρο 1,300 μέτρα και το χωριό Φοινί με υψόμετρο 900 μέτρα. Ο Βαθμός δυσκολίας τους μονοπατιού είναι κλίμακα 1 (κλίμακα δυσκολίας 1-5 και ο χρόνος πεζοπορίας είναι περίπου 1.5 με 2 ώρες ανάλογα με το ρυθμό του κάθε πεζοπόρου. Ολόκληρη διαδρομή του μονοπατιού βρίσκεται σε χωμάτινο δρόμο ο οποίος συνδέει το χωριό Φοινί με το μοναστήρι της Τροοδίτισσας. Το μονοπάτι είναι μέρος Εθνικού Δασικού Πάρκου Τροόδους, και σε όλο το μήκος της διαδρομής του ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει την πλούσια βλάστηση που υπάρχει σε αυτό. Ταυτόχρονα σε πολλές περιπτώσεις κυρίως προς το τέλος τους μονοπατιού η θέα που αντικρίζεται μέσα από τις πλούσιες συστάδες προς το χωριό Φοινί είναι μαγευτική. Σημείο Εκκίνησης - Ιερά Μονή Τροοδιτίσσης Τέρμα - Περιοχή Βίνες Εκτιμώμενη Διάρκεια - 90 λεπτά Βαθμός Δυσκολίας - Εύκολο μονοπάτι (Βαθμός δυσκολίας 1). Διαθέτει αρκετά γυρίσματα και πυκνή βλάστηση λόγω της μορφολογίας του εδάφους. Όλη διαδρομή προς την Ιερά Μονή Τροοδιτίσσης είναι ανηφόρα λόγω της υψομετρικής διαφοροποίησης. Μήκος Διαδρομής - 4.3 χιλιόμετρα Το μονοπάτι έχει ως σκοπό την επιμόρφωση του επισκέπτη σε θέματα χλωρίδας, πανίδας και οικολογίας καθώς επίσης και άλλων στοιχείων της φύσης. Συνδυάζει επίσης την επιμόρφωση με την άσκηση, την αισθητική απόλαυση και την πνευματική ξεκούραση. Το κυριότερο σημείο ενδιαφέροντος είναι ο καταρράκτης της Χαντάρας ο οποίος βρίσκεται σε απόσταση 3,5 χλμ. από το μοναστήρι της Τροοδίτισσας και 1,5 χλμ. από το χωριό Φοινί. Ο καταρράκτης βρίσκεται στην κοίτη του ποταμού Διαρίζου ή όπως αλλιώς λέγεται «Διπλού ποταμού», βόρεια του χωριού Φοινί, σε υψόμετρο 1,035 μέτρα. Το ύψος της πτώσης του νερού είναι 8 μέτρα και τα πετρώματα της γύρω περιοχής αποτελούνται κυρίως από «Γάββρο». Κυρίαρχο είδος βλάστησης είναι η Τραχεία Πεύκη (Pinus brutia) με υπόροφο την ενδημική Λατζιά (Quercus alnifolia), η ανδρουκλιά (Arbutus adrachne) και πολλούς άλλους θάμνους και πόες. Στην κοίτη του ποταμού ο πλάτανος (Platanus orientalis) μαζί με άλλα υδρόφιλα φυτά εκτοπίζουν τα άλλα είδη. Κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας του ο εκδρομέας μπορεί να ξαποστάσει σε διάφορα σημεία θέας τα οποία έχουν επιλεγεί από το Τμήμα Δασών, όπου προσφέρεται σε πολλές περιπτώσεις, πανοραμική θέα κυρίως προς το χωριό Φοινί. Από τα σημεία αυτά μπορεί ο εκδρομέας να τραβήξει εξαιρετικές φωτογραφίες από την Κυπριακή φύση και ύπαιθρο.
2002
Monuments--Cyprus
Μνημεία--Κύπρος
Μπορεί να αλυσόδεσαν τους αγωνιστές της ΕΟΚΑ, μα η ψυχή τους δεν αιχμαλωτίστηκε. Μπορεί να βασάνισαν και να φυλάκισαν τα σώματά τους μα τον πόθο τους για ελευθερία δεν κατόρθωσαν να τον φυλακίσουν. Μπορεί να τους σκότωσαν μα η ψυχή τους έμεινε ανέπαφη και αθάνατη. Το Κοινοτικό Συμβούλιο Φοινιού θέλοντας να αποτίσει ελάχιστο φόρο τιμής στους ανθρώπους που έδωσαν τη ζωή τους για την Ελευθερία αυτού του τόπου, έκτισε στη κεντρική πλατεία του χωριού ένα μνημείο στη μνήμη των Φοινιωτών αγωνιστών της Ελευθερίας, Δήμου Ηροδότου και Ευστάθιου Ξενοφώντος. Το μνημείο σεπτό και σεμνό, όπως αρμόζει στις ζωές των δύο Ηρώων, θα θυμίζει στους νέους πως η Ελευθερία κερδίζεται με αγώνες και θυσίες. Δήμος Ηροδότου Σύντομο βιογραφικό Ο Δήμος Ηροδότου γεννήθηκε στη Δωρά τον Νοέμβριο του 1923. Γονείς του ήταν ο Ηρόδοτος και η Αφεντρού, είχε 2 αδελφές και 1 αδελφό. Ήταν παντρεμένος με την Χαρίκλεια και είχαν 3 ανήλικα παιδιά ενώ η γυναίκα του ήταν έγκυος το 4 παιδί τους. Ο Δήμος κατοικούσε μόνιμα στο Φοινί και εργαζόταν στο Πάρκ Χοτέλ στις Πλάτρες, το οποίο είχαν επιτάξει οι Άγγλοι και αφού απέλυσαν όλο το προσωπικό κράτησαν μόνο τον Δήμο για να χειρίζεται την ηλεκτροφωτιστική μηχανή η οποία ήταν για όλη την περιοχή. Υπήρξε ένας από τους πιο μαχητικούς αγωνιστές, ήταν δραστήριος, ακούραστος, τολμηρός, ριψοκίνδυνος και πάντα πρόθυμος να εκτελέσει και την πιο επικίνδυνη αποστολή που του ανέθεταν. Όταν άρχισαν οι μεγάλες προδοσίες στην περιοχή προδόθηκε και ο Δήμος. Τον είχε ειδοποιήσει ένας αστυνομικός και αυτός με τη σειρά του έπρεπε να ειδοποιήσει και τους υπόλοιπους αγωνιστές της περιοχής. Κατευθυνόταν προς το Όμοδος, όταν στο δρόμο τον πρόλαβαν στρατιωτικά αυτοκίνητα. Μερικά αυτοκίνητα μπήκαν μπροστά του και άλλα πίσω του. Στο σιδερένιο γεφύρι στα Μανδριά του έκοψαν το δρόμο, τον σταμάτησαν και μετά τον πυροβόλησαν. Ήταν η 21η Ιανουαρίου του 1957. Ποίημα προς ήρωα Δήμο Ηροδότου από Σύζυγο του Χαρίκλεια Δήμου Ξύπνα Δήμο μου να δεις Έλληνα Κυβερνήτη και σένα σε σκοτώσανε αχάριστοι οι Λύκοι Ξύπνα να δεις ελεύθερο όλο τον κόσμο τώρα και σένα σε εβάλανε βαθιά μέσα στο χώμα Ξύπνα να δεις τους φίλους σου και να διασκεδάσεις όπου γυρίζετε μαζί ολονυχτίς στα δάση Θέλω για να ‘ρτω να σε δω μά 'χει χάος μπροστά μου την ώρα του θανάτου μου πέρκει σε βρω κοντά μου Την ώρα του θανάτου μου πριχού τα μάτια κλείσω πέρκει σε βρώ λεβέντη μου και σου ξαναμιλήσω Εσύ είσαι που μου έλεγες ότι είσαι ορκισμένος ελευθερία ή θάνατο είσαι αποφασισμένος Ξύπνα να δεις τη λευτεριά που άρχισε να ανθίζει και αν σας ακολουθήσουμε εν να καρποφορήσει Ολυνυχτίς εγύριζες με πόθο και θυσία ούτε γυναίκα σκέφτεσου ούτε και τα παιδία Πόμπες μεταχειρίστηκες το Χάρτιν να σκοτώσεις παρηγοριά και λευτεριά στην Κύπρο μας να δώσεις Προδότες όπου βρέθονται να πάσει να χαθούσι τα μάτια τους να 'ναι ανοιχτά και φως να μεν εχούσιν Γιατί αφήκαν ορφανά στους δρόμους να γυρνούσιν να περπατούν να σκέφτονται πατέρα δεν εχούσιν Αχ ουρανέ μην τους δεχτείς και γη μην τους χωνέψεις και συ παπά που λουτουρκάς μην τους ημνημονέψεις Ζήτω σ’ όλους τους ήρωες Ζήτω στους πατριώτες Ζήτω στ’ αθάνατα κορμιά και αίσχος στους προδότες Ευστάθιος Ξενοφώντος Σύντομο βιογραφικό Ο Ευστάθιος Ξενοφώντος γεννήθηκε στο Φοινί στις 28/09/1933. Γονείς του ήταν ο Ξενοφών και η Αναστασία, είχε 3 αδελφές και 1 αδελφό. Ο Ευστάθιος πήγε μόνο στο δημοτικό σχολείο ενώ αργότερα εργαζόταν ως υποδηματοποιός. Ήταν ένας έξυπνος νέος, ζωηρός, εργατικός, μυστικοπαθής και λιγομίλητος. Ό,τι ήθελε να κάνει το έκανε χωρίς επιδείξεις. Ενδιαφερόταν για τους εθνικούς συλλόγους, ήταν ριψοκίνδυνος, τολμηρός και αψηφούσε το θάνατο. Ο Ευστάθιος σκοτώθηκε στις 22/03/1957 από έκρηξη βομβών, τις οποίες μετέφερε στο σακίδιο της μοτοσικλέτας του, με σκοπό να τις τοποθετήσει σε στρατιωτικά βρετανικά αεροπλάνα στο Ακρωτήρι της Λεμεσού. Η έκρηξη ήταν πολύ ισχυρής έντασης. Οι καπνοί κάλυψαν την περιοχή. Από τη μοτοσικλέτα απέμειναν μερικά μικρά κομματάκια σίδερο, ενώ το σώμα του ήρωα διαμελίστηκε.
Ο Σωφρόνιος γεννήθηκε στο Φοινί στις 27/04/1825. Γονείς του ήταν ο Παναγιώτης Αντωνίου από το Φοινί και η Χριστίνα Μιχαήλ από τον Πρόδρομο. Τα πρώτα του γράμματα τα έμαθε ως Δόκιμος στην Ιερά Μονή της Τροοδίτισσας. Το Απρίλιο του 1842, σε ηλικία 17 χρονών, χειροτονήθηκε Διάκονος και σε σύντομο χρονικό διάστημα (έξι μήνες), πήγε στην Αττάλεια, όπου διακονούσε στον εκεί χριστιανικό ναό και συγχρόνως παρακολουθούσε μαθήματα στο Ελληνικό Σχολείο της πόλης. Παρέμεινε στην Αττάλεια για τρία χρόνια (1842-1845) και ακολούθως πήγε στη Σμύρνη. Εκεί διακονούσε στο Ναό του Αγίου Χαραλάμπους του "Γραικικού Νοσοκομείου" και παρακολουθούσε μαθήματα στην Ευαγγελική Σχολή, όπου υπηρέτησε και ως δάσκαλος των μικρότερων τάξεων, θέση που πήρε ύστερα από διαγωνισμό με άλλους. Έμεινε στη Σμύρνη επτά χρόνια (1845-1852) και μετά πήγε στην Αθήνα. Εκεί φοίτησε πρώτα στο Β΄ Γυμνάσιο, ύστερα στη Ριζάρειο Ιερατική Σχολή και τέλος στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου παρακολουθούσε ταυτόχρονα και μαθήματα της Φιλολογικής Σχολής. Η δίψα του για μάθηση, όπως φαίνεται, ήταν ακόρεστη. Πτυχιούχος της Θεολογίας επιστρέφει στην Κύπρο το 1861 και διορίζεται Σχολάρχης της Ελληνικής Σχολής στη Λευκωσία, όπου, όπως διαβάζουμε στη Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια "μετά μεγάλου ζήλου εργάζεται ως διδάσκαλος της έδρας, αλλά και του άμβωνος, αναβιώσας τας σπουδάς των γραμμάτων εν Κύπρω και το κήρυγμα του Θείου λόγου". Ίσως για τον λόγο αυτό όταν ο Αρχιεπισκοπικός Θρόνος του Αποστόλου Βαρνάβα εχήρευσε, "πάντων τα βλέμματα εστράφησαν προς το εν ακμή όντα και λίαν δραστήριον διάκονον Σωφρόνιον, ως μόνον άξιον διάδοχον του εκλιπόντος". Έτσι εξελέγη παμψηφεί Αρχιεπίσκοπος Κύπρου και χειροτονήθηκε στις 28/10/1865. Ως Αρχιεπίσκοπος μερίμνησε ιδιαίτερα για την ηθική και θρησκευτική μόρφωση του λαού, ενώ η ίδρυση σχολείων στα χωριά και στις πόλεις της Κύπρου ήταν μια από τις κύριες φροντίδες του. Επί ημερών του ήταν που η ως τότε Ελληνική Σχολή Λευκωσίας αναβαθμίστηκε σε Γυμνάσιο και έγινε το γνωστό ανά το πανελλήνιο, Παγκύπριο Γυμνάσιο. Πήγε δύο φορές στην Κωνσταντινούπολη, πρώτα το 1870 ως πρόεδρος Κυπριακής Πρεσβείας, για να επιτύχει ελάττωση των φόρων και βοήθεια από την Υψηλή Πύλη και αργότερα το 1872 για να παραστεί στη Σύνοδο των Ορθοδόξων Εκκλησιών, για το Βουλγαρικό ζήτημα. Ο Σωφρόνιος εντυπωσίασε τους Συνοδικούς στην Κωνσταντινούπολη και όταν εχήρευσε ο Οικουμενικός Θρόνος προτάθηκε ως υποψήφιος Οικουμενικός Πατριάρχης, αλλά απερρίφθηκε από το Σουλτάνο. Επί ημερών του η Κύπρος πέρασε στη διακυβέρνηση των Άγγλων (1878), η δε προς τον πρώτο Άγγλο Αρμοστή προσφώνησή του, στην οποία με παρρησία διερμήνευε τα εθνικά αισθήματα και τον ενωτικό πόθο του Κυπριακού λαού, είναι καλά γνωστή. Ο Σωφρόνιος το 1889, επικεφαλής τετραμερούς αντιπροσωπείας, μεταβαίνει στο Λονδίνο. Εκεί τον υποδέχτηκαν με πολλή φιλοφρόνηση όλοι οι επίσημοι, μέχρι και η βασίλισσα Βικτώρια (της οποίας αρνήθηκε, ως ορθόδοξος επίσκοπος, να της φιλήσει το χέρι, όπως απαιτούσε το εθιμοτυπικό πρωτόκολλο), ενώ το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης του απένειμε τον τίτλο του επίτιμου διδάκτορα της Θεολογίας. Ο Νίκος Κρανιδιώτης στο Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό τον χαρακτηρίζει ως έναν "από τους συνετούς και δραστήριους ιεράρχες της Μεγαλονήσου, που κυβέρνησε με σύνεση την Εκκλησία της Κύπρου, εκτιμώμενος από όλους έως το θάνατο του".
19ος αιώνας