Οίκοι ευγηρίας--Κύπρος--Φοινί
Old age pensions--Cyprus--Phini
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ Στην κοινότητα Φοινιού λειτουργεί από το 1993, Στέγη Ηλικιωμένων, οι υπηρεσίες της οποίας στεγάζονται σε ιδιόκτητο διώροφο οίκημα, δωρεά της αειμνήστου οικογένειας της Νίνας Σαλούμη προς το Συμβούλιο Κοινοτικού Εθελοντισμού Φοινιού. «Δημιουργήσαμε ένα χώρο ζωής και ενέργειας, φροντίζοντας έτσι να διασφαλίσουμε την αναγκαία και απαραίτητη Ποιότητα Ζωής προς τους ηλικιωμένους συνάνθρωπους μας». Το ΣΚΕ Φοινιού είναι σήμερα μία εθελοντική οργάνωση, κάτω από την εποπτεία του Υπουργείου Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων και πιο συγκεκριμένα του Γραφείο Ευημερίας. Το Διοικητικό Συμβούλιο του, αποτελείται από 7-11 μέλη από όλα τα οργανωμένα σύνολα της κοινότητας Φοινιού (Κοινοτικό συμβούλιο, Εκκλησιαστική Επιτροπή, Σύνδεσμος Αποδήμων και άλλους φορείς) και εκλέγεται κάθε δύο χρόνια. Στο τέλος κάθε οικονομικού έτους, καταρτίζονται λογαριασμοί οι οποίοι ελέγχονται από ανεξάρτητο ορκωτό λογιστή και ετοιμάζεται Ετήσια Έκθεση η οποία υποβάλλεται στο Υπουργείο Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων και συγκεκριμένα στο Γραφείο Ευημερίας, για αξιολόγηση και έλεγχο. Προγράμματα Το ΣΚΕ Φοινιού στα ανακαινισμένα ιδιόκτητα κτίρια του, φιλοξενεί δυο προγράμματα: Το Πρόγραμμα «Α» για την κατ’ οίκον Φροντίδα και ημερήσια σίτιση σε άτομα της τρίτης ηλικίας και Το Πρόγραμμα «Β» για την ημερήσια φιλοξενία και 24ώρη φροντίδα. Από της ιδρύσεως του για τη χρονική περίοδο 1993 μέχρι 2013, έχουν φιλοξενηθεί, μέσα από το Πρόγραμμα «Α» 47 άτομα και στο Πρόγραμμα «Β» 86 άτομα. Εγκαταστάσεις Το οίκημα μας είναι μία διώροφος οικία, με δίκλινα και μονόκλινα δωμάτια για την καλύτερη εξυπηρέτηση των οικοτρόφων του. Το ισόγειο του χρησιμοποιείται για το Πρόγραμμα «Α» ενώ η ανώγειος κατοικία χρησιμοποιείται αποκλειστικά για το Πρόγραμμα «Β». Είναι ένας χώρος που φτιάχτηκε με αγάπη για την τρίτη ηλικία με άνετους κοινόχρηστους χώρους, εσωτερική αυλή, καθιστικό μαζί με ευρύχωρο εστιατόριο και μπαλκόνι, με θέα προς την κεντρική Πλατεία της κοινότητας. Έτσι οι οικότροφοι μας μπορούν να γεμίζουν τις ώρες της ημέρας, συμμετέχοντας σε ποικίλες δραστηριότητες, να νιώθουν ενεργοί και να περνούν ευχάριστα και δημιουργικά τον χρόνο τους. Προσωπικό Το προσωπικό μας, απαρτίζεται από άτομα επιλεγμένα με αυστηρά κριτήρια. Η Ομάδα συνεργάζεται στενά με το εκάστοτε Διοικητικό Συμβούλιο και πέραν από τις απαιτούμενες υπηρεσίες, οι φροντιστές μας συνοδεύουν τους φιλοξενούμενους μας στις δραστηριότητες τους. Εργάζονται κοντά στους ηλικιωμένους μας, με αγάπη αλλά και ευσυνειδησία προσφέροντας τους συντροφιά, βοήθεια, παρηγοριά και διεξόδους στα ιδιαίτερα προβλήματά τους. Φροντίδα Άμεση προτεραιότητα μας είναι η υγιεινή και καθαριότητα των οικοτρόφων μας, των δωματίων τους καθώς και όλων των κοινόχρηστων χώρων του οικήματος μας. Συγκεκριμένα, η φροντίδα, αφορά τη στέγαση, τη σίτιση, την ιατροφαρμακευτική φροντίδα των φιλοξενουμένων μας, την ατομική τους υγιεινή, την ψυχαγωγία, την πνευματική και ψυχική καλλιέργειά τους και την συμμετοχή τους στα Μυστήρια της Εκκλησίας μας. Οι φροντιστές μας πέραν από την ατομική υγιεινή των οικοτρόφων μας, αναλαμβάνουν επίσης τη σωστή λήψη και τήρηση της φαρμακευτική αγωγή τους και την πλύση των ρούχων τους. Σίτιση Διαθέτουμε μαγειρείο στο οποίο ετοιμάζονται καθημερινά τα γεύματα των φιλοξενούμενων μας. Το πρόγραμμα διατροφής προβλέπει εναλλακτικό μενού σύμφωνα με τις εποχές και ανάλογα με τις διατροφικές συνήθειες ή/και εξειδικευμένες ανάγκες κάθε φιλοξενουμένου. Ασφάλεια Μέσα στις υποχρεώσεις μας είναι και η μέριμνα για την ασφάλεια των οικοτρόφων καθώς και των ανθρώπων που εργάζονται στο χώρο. Το κτίριο διαθέτει σύστημα πυροπροστασίας, σύστημα συναγερμού και σύστημα κλειστού κυκλώματος παρακολούθησης, ενώ ταυτόχρονα έχουμε καταρτίσει σχέδιο εκκένωσης του κτιρίου σε περίπτωση κίνδυνου. Δράση Οι διάφορες δραστηριότητες και εκδηλώσεις που υλοποιούνται κατά καιρούς από το ΣΚΕ Φοινιού, αποσκοπούν στη στήριξη του όλου έργου καθώς και στον εμπλουτισμό των υπηρεσιών που παρέχονται στους τρόφιμους του. Δράσεις σαν και αυτές όπως και η δια-δραστική επαφή των ηλικιωμένων στις κοινότητες τους κοντά στους οικείους τους και τους συγχωριανούς τους, συντελούν στην βελτίωση των διαπροσωπικών τους σχέσεων, την προσωπική τους ανάπτυξη και βοηθούν στην αναβάθμιση του επιπέδου της ποιότητας ζωής τους. Το όραμά μας Φιλοδοξία του «ΣΚΕ Φοινιού» είναι η δημιουργία ενός χώρου ζωής και ενέργειας. Οι εγκαταστάσεις μας και το προσωπικό μας διασφαλίζουν την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών μας. Πάντοτε θα αγωνιζόμαστε για να επιτύχουμε το αυτονόητο... ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας για τους ανθρώπους που αγαπάμε και που μας έχουν ανάγκη. Αυτό που στις μέρες μας ονομάζουμε «Ποιότητα Ζωής» και που δυστυχώς είναι πολύ εύκολο να το στερηθούν οι ηλικιωμένοι συνάνθρωποι μας. Στη στέγη μας λειτουργεί ελεύθερο επισκεπτήριο όλο το εικοσιτετράωρο.
Community Council Phini
Κοινοτικό Συμβούλιο Φοινιού
Official Website of Phini Community (www.phinivillage.com)
Επίσημη ιστοσελίδα Κοινότητας Φοινιού (www.phinivillage.com)
Library of Cyprus University of Technology
Digital Heritage Research Lab of Cyprus University of Technology
1993
Απαγορεύεται η δημοσίευση ή αναπαραγωγή, ηλεκτρονική ή άλλη χωρίς τη γραπτή συγκατάθεση των δημιουργών.
Image
Φοινί (Κύπρος)--Ιστορία
Phini (Cyprus)--History
Λαογραφία--Κύπρος--Φοινί
Folklore--Cyprus--Phini
Μαγειρική--Κυπριακή
Cookery--Cyprus
Ο επισκέπτης του Φοινιού αποχαιρετά το χωριό συνήθως με ένα κουτί φοινιώτικα λουκούμια στο χέρι. Θέλει να κρατήσει κάτι από τη γλύκα της επίσκεψης του στο χωριό και το φοινιώτικο λουκούμι φαίνεται να είναι ότι πιο ταιριαστό. Η τέχνη της κατασκευής του φοινιώτικου λουκουμιού εισήχθη στο Φοινί από το Φυλαχτή Πηλαβάκη ή απλά το «Ζαχαροπλάστη» όπως ήταν γνωστός. Ο άνθρωπος αυτός έζησε από παιδί για αρκετά χρόνια στην Αίγυπτο και εκεί έμαθε την τέχνη του λουκουμιού. Όταν γύρισε στην Κύπρο το 1930 έφερε μαζί του την τέχνη αυτή και άρχισε να την εξασκεί από τότε στο Φοινί. Η Παρασκευή του λουκουμιού δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ο παρασκευαστής του αρχίζει τη δουλειά του από πολύ νωρίς το πρωί. Αφού διαχωρίσει τα υλικά που θα χρειαστεί στη σωστή αναλογία, (ζάχαρη, νησιαστέν, διάφορες αρωματικές ουσίες και φυσικά νερό), τοποθετεί το «χαρτζί» (μεγάλο καζάνι) στη «νησκιά» (ειδικός τόπος για να βράζει το «χαρτζί»). Βάζει έπειτα τα υλικά που διαχώρισε μέσα στο χαρτζί και ανάβει την φωτιά, που δεν πρέπει να είναι πολύ δυνατή και αρχίζει σιγά σιγά το ψήσιμο. Ταυτόχρονα όμως πρέπει να αρχίσει ένα συνεχές ανακάτωμα του μίγματος μέσα στο χαρτζί που κρατάει ώρες πολλές. Στην αρχή, βέβαια, το μίγμα είναι αραιό και το ανακάτεμα γίνεται σχετικά εύκολα. Αργότερα όμως όταν αρχίζει να πήζει το μίγμα βαραίνει και το ανακάτεμα γίνεται αρκετά δύσκολη και κουραστική δουλειά. Και επειδή κρατάει ώρες, ένας μόνος του δεν μπορεί. Χρειάζεται τη βοήθεια κάποιου συνεργάτη για να ανταλλάζονται και να ξεκουράζει ο ένας τον άλλο. Αφού ψηθεί το λουκούμι και τελειώσει επιτέλους το ανακάτεμα του, κατεβαίνει το χαρτζί από τη φωτιά και το περιεχόμενο του χύνεται σε ξύλινα καλούπια, όπου μένει μέχρι την άλλη μέρα για να κρυώσει. Την επομένη μέρα κόβεται σε μικρά κομματάκια και αφού πασπαλιστεί με λεπτή ζάχαρη μπαίνει σε κουτιά και είναι πλέον έτοιμο. Δύο μικρές βιοτεχνίες των Δημήτρη Λεωνίδου και της Ουρανίας Πίσσουρου συνεχίζουν την παράδοση και παρασκευάζουν σήμερα τα παραδοσιακά λουκούμια. Τα φοινιώτικα λουκούμια, είναι γνωστά σε όλη τη Κύπρο και στο εξωτερικό.
1930-
Παρεκκλήσι Αγίου Γεωργίου (Φοινί, Κύπρος)
Churches-–Cyprus
Εκκλησίες--Κύπρος
Άγιος Γεώργιος (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Saint George (Church : Phini--Cyprus)
Αρκετά έξω, βόρεια από το χωριό Φοινί, πάνω σε μια βουνοπλαγιά και ανάμεσα σε πεύκα βρίσκεται κτισμένο το παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Παίρνοντας το δρόμο προς Τροοδίτισσα, ακριβώς από κάτω, σαν γυρίσεις το βλέμμα σου προς τη βουνοπλαγιά, θα αγναντέψεις στο βάθος το ασπρισμένο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου. Κτίστηκε μεταξύ του 2001 – 2002, με δαπάνες από την κοινότητα του Φοινιού. Το χώρο για την ανέγερση του παρεκκλησιού, δώρισε ο κος Αντρέας Χαραλαμπίδης πρώην Κοινοτάρχης Φοινιού για την περίοδο 2001-2006. Τον Οκτώβριο μήνα του 2002 μετά από θρησκευτική τελετή, έγινε το μύρωμα (βάφτισμα) του ναού, όπου και δόθηκε και το όνομα του Αγίου Γεωργίου. Το παρεκκλήσι είναι τουβλόκτιστο και ασπρισμένο εξωτερικά όσο και εσωτερικά. Μικρό και χαριτωμένο παρεκκλησάκι με όλα τα απαραίτητά του. Σαν το επισκεφθείς, θα συναντήσεις στο εσωτερικό του, το σκαλιστό εικονοστάσι και πάνω σ’ αυτό να βρίσκονται κρεμασμένες έξι φορητές εικόνες των αγίων. Επίσης δύο πολύ παλιά και σιδερένια ψαλτήρια, τα οποία περιουσιακά ανήκουν στο Τίμιο Σταυρό, (και αργότερα μετεφέρθησαν στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου), δίνουν και αυτά την ξεχωριστή παρουσία τους. Βέβαια και τα λιγοστά καθίσματα δεν λείπουν από το ναό. Αν και μικρό, απλό παρεκκλήσι, μπορεί άνετα να φιλοξενήσει 50–60 πιστούς. Γιορτάζει στις 23 Απριλίου, πανηγυρικά και με λιτάνευση της Άγιας εικόνας του.
21ος αιώνας
Παρεκκλήσι της Αγίας Άννας (Φοινί, Κύπρος)
Αγία Άννα (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Saint Anna (Church : Phini--Cyprus)
Φεύγοντας από το χωριό Φοινί και παίρνοντας το δρόμο προς το νότο και κάπου στο ύψωμα μιας βουνοπλαγιάς βρίσκεται κτισμένο το παρεκκλήσι της Αγίας Άννας. Με έξοδα από τους κατοίκους του χωριού, με κόπο και ιδρώτα, κτίστηκε σιγά-σιγά το μικρό παρεκκλήσι της Αγίας Άννας. Το μικρό παρεκκλήσι κτίστηκε πολύ πρόσφατα, οι εργασίες ολοκληρώθηκαν το 1993. Με άνετο αυλόγυρο, κτισμένο με τούβλα μα και ασπρισμένο εξωτερικά όσο και εσωτερικά. Δεν θα δεις βέβαια το παλιό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι, μα ούτε και μερικές σπάνιες παλιές φορητές εικόνες. Είναι όλα νέου μοντέρνου τύπου κατασκευασμένα. Διαθέτει έξι φορητές απλές εικόνες, όσο απλό είναι και το ξύλινο εικονοστάσι της μα και τα ξύλινα ψαλτήρια της. Όσο για την αφιερωμένη εικόνα της Αγίας Άννας, βρίσκεται και αυτή στη σειρά μαζί με τις άλλες εικόνες στο εικονοστάσι. Δε θα συναντήσεις το προσκυνητάρι στην δυτική είσοδο, παρά μόνο προχωρώντας στο εσωτερικό της θα συναντήσεις τα λιγοστά καθίσματα. Είναι μικρή και όμως μπορεί να φιλοξενήσει άνετα 50–70 πιστούς. Λειτουργεί δύο φορές το χρόνο. Στις 9 Δεκεμβρίου, της συλλήψεως της Αγίας Άννας και 9 Σεπτεμβρίου, Ιωακείμ και Άννης.
20ος αιώνας
Εξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας (Φοινί, Κύπρος)
Saint Marina (Church : Phini--Cyprus)
Αγία Μαρίνα (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Λίγο έξω, στα δυτικά του χωριού, ανάμεσα σε κάμπο, στην τοποθεσία βίνες, περιτριγυρισμένο από πεύκα και θάμνους και σε κοντινή απόσταση από το ποτάμι, που και διασχίζει το χωριό, βρίσκεται κτισμένο το ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας. Ολοκληρώθηκε το 1999. Είναι κτισμένο από μικρό τούβλο, αλλά εξωτερικά επενδυμένο με πέτρα της περιοχής. Εσωτερικά είναι ασπρισμένο. Το ξύλινο σκαλιστό εικονοστάσι όπου διαχωρίζει την Αγία Τράπεζα από τον κυρίως ναό, ολοκληρώνεται με την παρουσία των επτά φορητών εικόνων που υπάρχουν. Επίσης τα ξύλινα σκαλιστά ψαλτήρια δίνουν την παρουσία τους στο μικρό ξωκλήσι. Εσωτερικά είναι επίπεδη και διαθέτει λιγοστούς σκάμνους. Μπορεί να φιλοξενήσει 50-70 άτομα. Η αφιερωμένη εικόνα της Αγίας Μαρίνας που βρίσκεται στη δυτική είσοδο του ξωκλησιού σε ειδικό προσκυνητάρι, είναι πρόσφατης κατασκευής και έγινε με δαπάνη του Αντωνάκη Χρυσοστόμου, ο οποίος ήθελε να ολοκληρώσει την επιθυμία του, αφού θεραπεύτηκε με τη βοήθεια της Αγίας Μαρίνας. Το κομμάτι γης, όπου βρίσκεται κτισμένο το ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας δώρισε η οικογένεια Ψάλιου από τα αδέλφια Θεοχάρης και Ευαγόρας Ψάλιου. Γιορτάζει πανηγυρικά στις 17 Ιουλίου.
Τίμιος Σταυρός (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Holy Cross (Church : Phini--Cyprus)
Η εκκλησία στο χωριό Φοινί, είναι αφιερωμένη στον Τίμιο Σταυρό. Είναι η κεντρική εκκλησία, των κατοίκων της κοινότητας Φοινιού. Κτίστηκε μεταξύ του 18ου και 19ου αιώνα. Βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και είναι τοποθετημένη σε χαμηλότερο επίπεδο από τον κύριο δρόμο του χωριού, όπου για να διαβείς τον αυλόγυρο της εκκλησίας, θα κατέβεις μερικά σκαλιά. Είναι πετρόκτιστη, αλλά εξωτερικά είναι σοβατισμένη και ασπρισμένη όπως και εσωτερικά. Το ψηλό καμπαναριό της, είναι προέκταση του ναού. Πρόσφατα έγινε ανακαίνιση στη στέγη της εκκλησίας, με δαπάνες της κοινότητας του Φοινιού. Ο εσωτερικός πλούτος της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού, δεν είναι άλλος από το χειροποίητο σκαλιστό τέμπλο που διαθέτει, του 19ου αιώνα. Συγκαταλέγεται σ’ ένα από τα τρία ομορφότερα της Κύπρου, αλλά και το μοναδικό στο είδος του. Η καλαισθησία τώρα στον εκκλησιαστικό χώρο, δεν είναι άλλη από την παρουσία και τον εμπλουτισμό που δίνεται ακόμα στο τέμπλο αυτό, με την τοποθέτηση των βυζαντινών φορητών εικόνων. Ανάμεσα σε αυτές τις εικόνες, στην ίδια σειρά, βρίσκεται και αυτή του Τιμίου Σταυρού. Υπάρχει όμως κάτι το ξεχωριστό. Πολύ παλιά η γνησιότητα του Τιμίου Σταυρού, προστατευόταν με επένδυση ειδικής κανναβίτσας και ακόμα πιο πάνω, μ’ ένα στρώμα από ειδικό μέταλλο ασημένιου χρώματος. Μέχρι σήμερα, ο Τίμιος Σταυρός, είναι φυλαγμένος και τοποθετημένος, με αυτό τον τρόπο, σε μια ειδική σφραγισμένη θήκη, μεγέθους 1μ επί 60 εκ. και βρίσκεται τοποθετημένος στο τέμπλο του ναού. Τα παλιά ψαλτήρια καταστράφηκαν και εδώ και 15 χρόνια κατασκεύασαν καινούρια, απλά και μοντέρνου τύπου. Ο αυλόγυρος της εκκλησίας είναι άνετος και αρκετός, έτσι ώστε να απολαμβάνουν οι πιστοί κατά την ημέρα της γιορτής του Τιμίου Σταυρού, την ακολουθία της αγίας λιτανείας. Γιορτάζεται στις 14 του Σεπτέβρη και την 1η Αυγούστου.
18ος αιώνας
Μοναστήρι Αγίων Αναργύρων (Φοινί, Κύπρος)
Μοναστήρια--Κύπρος
Monasteries--Cyprus
Άγιοι Ανάργυροι (Ναός : Φοινί--Κύπρος)
Holy Anargyroi (Church : Phini--Cyprus)
Δύο περίπου χιλιόμετρα από το Φοινί, στο δρόμο που οδηγεί προς τον Άγιο Δημήτριο, βρίσκεται το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων, από το οποίο σώζεται μόνο η εκκλησία που είναι δίκλιτη και ξυλόστεγη. Αρχικά όπως φανερώνει η αρχιτεκτονική της κατασκευή, ήταν μονόκλιτη, αλλά κατά το 18ο αιώνα κατεδαφίστηκε ο νότιος τοίχος και η εκκλησία πήρε τη σημερινή της μορφή. Κτισμένο σε υψόμετρο 920 περίπου μέτρων, σε μια περιοχή που διακρίνεται για την αγριάδα του τοπίου και την πυκνή βλάστηση, το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων πληρεί όλες τις απαιτήσεις των μοναχών που αναζητούσαν ησυχία, περισυλλογή και προσευχή. Αφιερωμένο στους Αγίους Κοσμά και Δαμιανό έχαιρε μεγάλης φήμης, αφού πολλοί ήσαν αυτοί που κατέφυγαν για να τύχουν δωρεάν θεραπείας, από τους αφιλοχρήματους Αγίους. Γνωστό είναι άλλωστε και το τροπάριο με το οποίο ο λαός τους παρακαλούσε: «Άγιοι Ανάργυροι και θαυματουργοί επισκέψασθε τας ασθενείας ημών. Δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε ημίν». Ειδικά όμως σ’ αυτό κατέφυγαν όσοι είχαν μικρά παιδιά, για να επικαλεστούν την προστασία των Αγίων από τις πολλές επιδημίες, που μάστιζαν παλαιότερα το νησί μας. Η πρώτη μαρτυρία που έχουμε για το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων είναι από σημείωμα στον κώδικα 581 της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Παρισιού, που μας πληροφορεί ότι κατά το 17ο αιώνα ήταν ενωμένο με το ξακουστό μοναστήρι της Παναγίας της Τροοδίτισσας. Γενικά πιστεύεται πως το μοναστήρι υπήρχε από την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1191 – 1571), ίσως δε και να είχε ιδρυθεί κατά τα βυζαντινά χρόνια, όταν δημιουργήθηκαν τα μεγάλα μοναστήρια του Κύκκου και της Τροοδίτισσας. Σημαντικές πληροφορίες για αυτό, μας δίνει ο Ρώσος μοναχός Βασίλειος Μπάρσκυ (1701 – 1747), που το επισκέφθηκε το 1735 και συνομίλησε με τον ηγούμενό του και 3 – 4 μοναχούς που διέμεναν σε πετρόκτιστο κελί, δίπλα από την εκκλησία. Όλοι εσυντηρούντο από την γεωργία, τη μεταξοσκωληκοτροφία και τη βοσκή λίγων κατσίκων. Σημειώνει ακόμη στο οδοιπορικό του, πως έξω από τη μονή υπήρχε αλώνι, το οποίο χρησιμοποιείτο από τους μοναχούς, όπως και ο παρακείμενος μύλος. Η πιο σημαντική όμως πληροφορία που αναφέρει είναι ότι τα μοναστήρια της Τροοδίτισσας και του Αγίου Φιλίππου, ήταν μετόχια των Αγίων Αναργύρων. Το μοναστήρι του Αγίου Φιλίππου, από το οποίο σώζεται σήμερα μόνο η εκκλησία, βρίσκεται σε απόσταση τριών χιλιομέτρων δυτικά του χωριού Ομόδους και σ’ αυτό φυλαγόταν το κρανίο του ομώνυμου Αγίου. Μετά την οριστική του εγκατάλειψη, το Άγιο Λείψανο μεταφέρθηκε στο μοναστήρι του Τιμίου Σταυρού του Ομόδους, όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. Το μοναστήρι αναφέρεται και από τον Αρχιμανδρίτη Κυπριανό στο βιβλίο του για την ιστορία της Κύπρου, που εκδόθηκε το 1788 στη Βενετία. Σημειώνει δε ότι ανήκε στη δικαιοδοσία της Μητροπόλεως Πάφου, στην οποία άλλωστε ανήκει μέχρι σήμερα. Μια άλλη αναφορά που έχουμε την ίδια περίοδο γι’ αυτό, είναι ότι ο Μητροπολίτης Πάφου Χαρίτων (1827-1854) χειροτόνησε σ’ αυτό στις 15 Αυγούστου 1828 σε ιεροδιάκονο, το μοναχό της Τροοδίτισσας, Χαρίτωνα. Φαίνεται όμως ότι το μοναστήρι είχε αρχίσει να παρακμάζει. Τελευταίος του μοναχός αναφέρεται κάποιος Παϊσιος από τη Λευκωσία, που διέμενε εκεί μέχρι το 1850. Ο Παϊσιος υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα δάσκαλος των μικρών μαθητών στο Φοινί, που πηγαινοέρχονταν στο μοναστήρι. Στη συνέχεια εγκαταλείφθηκε και με την πάροδο του χρόνου τα κτίρια του κατέπεσαν σε ερείπια. Το μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων ήταν μικρό και είχε 3 ή 4 μοναχούς. Ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός το αναφέρει απλώς ως μοναστήρι που υπαγόταν στη μητρόπολη Πάφου. Το μοναστήρι διαλύθηκε φαίνεται στα τέλη του 18ου αιώνα και τα μοναστηριακά κτίρια αφού εγκαταλείφθηκαν εξαφανίσθηκαν. Η εκκλησία των Αγίων Αναργύρων είναι σήμερα δίκλιτη και ξυλόστεγη. Αρχικά όμως ήταν μονόκλιτη. Το νότιο κλίτος κτίστηκε αργότερα όπως φαίνεται από τον κατακόρυφο αρμό στο σημείο επαφής του ανατολικού τοίχου των δυο κλιτών. Ο αρχικός ναός είχε μήκος 13,20 μ. και πλάτος 3,90 μ. Κτίστηκε ίσως τον 16ο αιώνα. Το νότιο κλίτος, πλάτους 2 μ., κτίστηκε ίσως τον 18ο αιώνα. Τότε κατεδαφίσθηκε ο νότιος τοίχος του ναού και αντικαταστάθηκε με δυο τόξα για να γίνει δυνατή η ελεύθερη επικοινωνία των δυο κλιτών. Η εκκλησία έχει προεξέχουσα αψίδα στον ανατολικό τοίχο και μια θύρα, με ανάγλυφο περίθυρο και ορθοστάτες στο μέσο του δυτικού τοίχου του αρχικού ναού. Δεύτερη θύρα στον ανατολικό τοίχο του νότιου κλίτους εντοιχίσθηκε αργότερα. Τέσσερα μικρά και στενά φωτιστικά ανοίγματα, στην αψίδα, τα δυο αετώματα και τον ανατολικό τοίχο του νότιου κλίτους, βοηθούν και στον εξαερισμό. Η εκκλησία κάηκε το 1962 με αποτέλεσμα να καταστραφούν η ξύλινη στέγη, το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο του 17ου αιώνα, οι εικόνες της Παναγίας (1635), του Χριστού και του Προδρόμου του 1705 και η λιτανευτική εικόνα των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού στους οποίους είναι αφιερωμένη η εκκλησία. Κάηκαν επίσης τα ωραία ξυλόγλυπτα κηροπήγια των 16ου και 17ου αιώνα και καταστράφηκαν (κάηκαν τα χρώματα και αλλοιώθηκαν) οι τοιχογραφίες του Αρχαγγέλου και του Αγίου Γεωργίου στο βόρειο τοίχο του ναού. Σχετικές με την εκκλησία των Αγίων Αναργύρων είναι και δύο παραδόσεις, που καταγράφηκαν στις αρχές του αιώνα μας. Σύμφωνα με την πρώτη, στα παλαιότερα χρόνια έβλεπαν να βγαίνει από αυτή, κάθε Σάββατο βράδυ ένας νεαρός καβαλάρης. Οι κάτοικοι πίστευαν ότι ήταν ένας από τους Αγίους Αναργύρους, που πήγαινε να θεραπεύσει όσους χρειάζονταν τη βοήθειά του και δεν μπορούσαν να προσέλθουν στο μοναστήρι. Η δεύτερη αναφέρει πως κάποιος ιερέας με άμφια παλαιότερης εποχής συνήθιζε να θυμιατίζει τα πρωινά έξω από την εκκλησία. Τον ιερέα αυτόν είδε τυχαία ένα κορίτσι του χωριού και τόσο ταράχθηκε, ώστε, μετά από λίγες μέρες, πέθανε από το φόβο του. Στο βόρειο τοίχο της εκκλησίας των Αγίων Αναργύρων υπήρχαν τοιχογραφίες του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και του Αγίου Γεωργίου. Επίσης στο ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του 1697 διασώζονταν εικόνες σπάνιας τέχνης, όπως αυτές της Παναγίας (1635), του Χριστού, του Ιωάννη του Προδρόμου (1705) και η προσκυνηματική εικόνα των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού (1725). Προσπάθειες που έγιναν παλαιότερα από τη Μητρόπολη Πάφου – ειδικά μετά την απώλεια μιας άλλης εικόνας εξαιρετικής τέχνης που απεικόνιζε τη Δευτέρα Παρουσία, για τη μεταφορά τους στη Μητρόπολη χάριν προστασίας, προσέκρουσαν στην άρνηση των κατοίκων. Δυστυχώς όλα αυτά, καθώς και τα ωραιότατα ξυλόγλυπτα κηροπήγια ενετικής τέχνης του 16ου αιώνα, καταστράφηκαν το 1962 από πυρκαγιά που ξέσπασε λόγω αναμμένου κεριού. Η εκκλησία ξανακτίστηκε σχεδόν αμέσως από τους κατοίκους του χωριού ,που συγκέντρωσαν για το λόγο αυτό σημαντικό ποσό χρημάτων με προαιρετικές εισφορές και εράνους. Σ’ αυτήν τελείται η Θεία Λειτουργία τρεις φορές το χρόνο, την 1η Ιουλίου και την 1η Νοεμβρίου που η εκκλησία μας τιμά τη μνήμη των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού των Αναργύρων, καθώς και τη Δευτέρα του Πάσχα, οπότε γίνεται μεγάλη πανήγυρη.
12th century
12ος αιώνας
Χειροτεχνία--Κύπρος
Handicraft--Cyprus
Το χωριό Φοινί ανέπτυξε μια ξεχωριστή και μεγάλη παράδοση στη κατασκευή της παραδοσιακής «ΒΟΥΡΚΑΣ», η ιστορία της οποίας χάνεται μέσα στους αιώνες. Τα τελευταία χρόνια η τέχνη αυτή ήταν ευρέως διαδεδομένη κυρίως από τους άντρες βοσκούς της κοινότητας οι οποίοι κατασκεύαζαν και ασκιά για κρασί με πανομοιότυπη τεχνοτροπία. Την τέχνη της παραδοσιακής «βούρκας» (δισάκι που χρησιμοποιούσαν οι βοσκοί κατασκευασμένο από δέρμα ζώου κυρίως κατσίκας) την συναντούμε στο Φοινί τους τελευταίους αιώνες. Το πιο πιθανό η τέχνη αυτή να έχει τις ρίζες της στη Πάφο και τους παφίτες βοσκούς της εποχής. Ο πατέρας του Σύγχρονου «Βούρκατζιη» ο Νεοκλής ο Παφίτης ήταν ξακουστός στην περιοχή για την δεξιότητα και ικανότητα του στην κατασκευή της «βούρκας». Η διαδικασία για την κατασκευή της είναι άκρως ενδιαφέρουσα και σε αυτή θα μας ταξιδέψει χρόνια πίσω στη παράδοσή μας ο Νεόφυτος Νεοφύτου που αν και σήμερα ασχολείται μόνο ερασιτεχνικά είναι από τους λίγους Φοινιώτες που ασχολούνται σήμερα με την παραδοσιακή αυτή τέχνη. Για την κατασκευή της Βούρκας χρειάζεται ένα τομάρι ζώου ολόκληρο από το λαιμό μέχρι τα πόδια. Σημειώνουμε ότι κατά την σφαγή του ζώου θα πρέπει ο σφαγέας (χασάπης) να προσέξει έτσι ώστε το δέρμα του ζώου να διατηρηθεί ολόκληρο και ανέπαφο διαφορετικά δεν θα είναι κατάλληλο για την ετοιμασία της βούρκας. Παλαιότερα κατά την σφαγή του ζώου αφού την μαδούσαν με βραστό νερό την κατσίκα την έγδερναν. Στην συνέχεια αλάτιζαν γερά το δέρμα και το ξέραιναν τεντωμένο στον ήλιο, για να γίνει το πετσί, που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή της «βούρκας». Ακολούθως το δέρμα θα πρέπει να τύχει της κατάλληλης επεξεργασίας σε Βυρσοδεψείο με φυτική κατεργασία από ρούδι και βελανίδι, για την δέψη του δέρματος και αφαίρεση της τρίχας από το τομάρι. Τα κατεργασμένα (τομάρια) δέρματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τσάντες, πορτοφόλια, σανδάλια και φυσικά είδη λαϊκής τέχνης όπως και αυτής της «Βούρκας». Όπως ο ίδιος μας αναφέρει... λόγω της λειτουργίας των Κεντρικών Σφαγείων σε συνδυασμό με τα Βυρσοδεψία η διαθεσιμότητα ολόκληρων τομαριών για την κατασκευή της Βούρκας στις μέρες μας είναι περιορισμένη με αποτέλεσμα τα δέρματα που είναι διαθέσιμα και κατάλληλα για την κατασκευής της να είναι και πανάκριβα. Ο ίδιος προσπαθεί από μόνος του... κυρίως για τις Πολιτιστικές και άλλες εκδηλώσεις στις οποίες λαμβάνει μέρος να προμηθεύεται τις πρώτες ύλες σε δέρματα που χρειάζεται έτσι ώστε να κρατάει σήμερα... αυτή παραδοσιακή τέχνη ακόμα ζωντανή. Για την κατασκευή της βούρκας όπως ο ίδιος μας εξηγεί θα πρέπει αφού έχει το δέρμα να το βάλει σε νερό να μουλιάσει για λίγο χρονικό διάστημα έτσι ώστε αυτό να καταστεί λείο και εύκαμπτο και να μπορεί έτσι ο ίδιος να το επεξεργαστεί κατάλληλα για την ετοιμασία της βούρκας. Σύμφωνα με τον Νεόφυτο παρόλο που στα Βυρσοδεψία σήμερα χρησιμοποιούνται σύγχρονες μέθοδοι για την δέψη του δέρματος, τα δέρματα στις μέρες είναι πιο χοντρά, και πιο σκληρά σε σχέση με αυτά που ήταν διαθέσιμα παλαιότερα... και που ή δέψη τους δέρματος γινόταν χειρωνακτικά χωρίς μηχανική ή τεχνολογική υποστήριξη. Παρακολουθώντας τον Νεόφυτο να κατασκευάζει την βούρκα... το δέρμα μοιράζεται (διπλώνεται) από πάνω προς τα κάτω μέχρι τον ομφαλό του ζώου. Η καλή πλευρά του τομαριού χρησιμοποιείται για το εσωτερικό μέρος της βούρκας και μετά το δίπλωμα τα «κλώσια» που θα κοπούν σε λεπτές λωρίδες από κάτω προς τα πάνω να έχουν καλύτερη αισθητική. Όπως ο ίδιος μας εξηγεί έτσι γινόταν και τα παλιά χρόνια η καθαρή πλευρά τους δέρματος να ήταν στο εσωτερικό της βούρκας αφού αυτή ήταν για τους βοσκούς το μέσο εκείνο για την μεταφορά του φαγητού τους στους αγρούς. Από όλο το τομάρι τίποτα δεν πετιέται... Ο λαιμός του δέρματος χρησιμοποιείται για την κατασκευή των «λιταρκών» (στηριγμάτων της πλάτης), και τα πόδια για την στήριξη της βάσης στο κάτω μέρος της «βούρκας». Το τελικό αποτέλεσμα είναι άκρως ενδιαφέρον και εντυπωσιακό. Αφού τελειώσει η «βούρκα» χρειάζεται να μουλιάσει ξανά σε νερό για μερικά λεπτά. Ακολούθως αφού αφαιρεθεί από το νερό όπως είναι η βούρκα μουλιασμένη τοποθετείτε στο εσωτερικό της νάιλον σακούλι το οποίο γεμίζει με κάτι στερεό (στα παλιά χρόνια χρησιμοποιείτο σιτάρι), έτσι ώστε να πάρει το σχήμα της και να στεγνώσει. Αφού στεγνώσει αφαιρείται με το νάιλον με το περιεχόμενο που έχει τοποθετηθεί στο εσωτερικό της και η βούρκα είναι έτοιμη. Ανάλογα με τη χρήση της η «βούρκα» μπορεί να αντέξει μια ολόκληρη ζωή.
Αγγειοπλαστική--Κύπρος--Φοινί
Pottery--Cyprus--Phini
Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΤΟΥ ΦΟΙΝΙΟΥ. Η αγγειοπλαστική τέχνη παρουσιάστηκε στη ζωή των Κυπρίων από πολύ παλιά, τη Νεολιθική εποχή. Ο Κύπριος τεχνίτης γρήγορα χρησιμοποίησε τις πλαστικές ιδιότητες του αργίλου από το κυπριακό υπέδαφος και δημιούργησε αγγεία για να εξυπηρετήσει τις καθημερινές του ανάγκες. Η εμφάνιση της τέχνης αυτής έφερε επαναστατικές αλλαγές στην καθημερινή του ζωή. Με έμπνευση από το περιβάλλοντα χώρο, την κυπριακή φύση, την ευφυία και τη δεξιοτεχνία του, ο τεχνίτης επέλεγε αυτό που του ήταν χρήσιμο. Το χωριό Φοινί ανέπτυξε μια ξεχωριστή και μεγάλη αγγειοπλαστική παράδοση η ιστορία της οποίας χάνεται μέσα στους αιώνες. Κατά τις τελευταίες εκατονταετίες αποτέλεσε ένα από τα τέσσερα σημαντικότερα κέντρα αγγειοπλαστικής τέχνης στον τόπο μας. Το Φοινί βρίσκεται στα νότια της οροσειράς του Τροόδους, 3 χλμ από την ιερά μονή της Τροοδίτισσας και 6 χλμ δυτικά από το ορεινό θέρετρο των Πάνω Πλατρών και αποτελεί τη δυτική άκρη των Κρασοχωριών. Η μορφολογία του εδάφους καθώς και τα πετρώδη βουνά, σε συνδυασμό με την άμεση εξάρτηση των εισοδημάτων των κατοίκων του από τις καιρικές συνθήκες, συνέτειναν ώστε οι Φοινιώτες να στραφούν και σε ένα δεύτερο επάγγελμα αυτό του αγγειοπλάστη. Η τέχνη αυτή αποτέλεσε ένα προσοδοφόρο επάγγελμα για μεγάλο αριθμό κατοίκων. Ολόκληρες οικογένειες ζούσαν από το επάγγελμα αυτό. Οι άντρες ήταν κυρίως πιθαράδες. Οι γυναίκες κατασκεύαζαν ως επί το πλείστον αντικείμενα για τη μεταφορά και φύλαξη των γεωργικών προϊόντων και του νερού. Κατά τον 20ο αιώνα η αγγειοπλαστική τέχνη του Φοινιού εξελίχθηκε και διασώθηκε ως οικοτεχνία. Στο Φοινί οι άντρες κατασκεύαζαν στο χέρι χωρίς τροχό τα μεγάλα δοχεία, τα πιθάρια, που προορίζονταν για την αποθήκευση νερού και κρασιού. Πολλές είναι οι μαρτυρίες για τους «πλανόδιους τεχνίτες», τους αγγειοπλάστες του Φοινιού. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες οι Φοινιώτες πιθαράδες, ταξίδευαν στα γύρω χωριά όπου γινόταν μεγάλη παραγωγή κρασιού και στάθμευαν σε μέρη όπου υπήρχε κατάλληλο χώμα, κοντά σε βίνες από κοκκινόχωμα το οποίο χρησιμοποιούσαν για την επιτόπου κατασκευή των πιθαριών. Πολλά από αυτά τα πιθάρια φέρουν χαραγμένο το όνομα του κατασκευαστή τους και την ημερομηνία κατασκευής τους. Εξαιτίας της ανάπτυξης της τέχνης αυτής, το Φοινί γρήγορα έγινε το κέντρο παραγωγής πιθαριών των κρασοχωριών. Η ευημερία και η ανάπτυξη του χωριού από τα εισοδήματα της τέχνης αυτής έγινε αφορμή για επέκτασή της αργότερα και στα γύρω χωριά της περιοχής. Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΟΙΝΙΩΤΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΤΡΟΠΟΙΑ Στο οδοιπορικό που ακολουθεί, παρέα με τις Φοινιώτισσες σύγχρονες αγγειοπλάστριες παρουσιάζουμε όλα τα στάδια παραγωγής, από τη συλλογή του χώματος, την ετοιμασία του πηλού, την κατασκευή των αγγείων και το ψήσιμο τους σε παραδοσιακό καμίνι. Η ετοιμασία της πρώτης ύλης Η εξεύρεση, συλλογή και μεταφορά της πρώτης ύλης ήταν ως επί το πλείστων αντρική εργασία. Για την ετοιμασία του πηλού για τα μεγάλα πιθάρια και τις κούζες συνήθως χρειάζονται δύο είδη χώματος, το «άσπρο» και το «κόκκινο» ενώ για τα διακοσμητικά μικρά είδη αγγειοπλαστικής χρησιμοποιείτε μόνο το κόκκινο. Το χώμα προέρχεται από τις γύρω περιοχές κοντά στο χωριό. Μετά την ανόρυξη και τη μεταφορά στο χωριό, ακολουθεί το άπλωμα και το στέγνωμα του χώματος. Στη συνέχεια γίνεται το «κοπάνισμα» για να σπάσουν οι σβόλοι. Αυτό επιτυγχάνεται με ξύλινο εργαλείο, το «κουπάνι», ειδικά κατασκευασμένο από σκληρό ξύλο. Ακολουθεί το κοσκίνισμα που γίνεται με ειδικό κόσκινο για να αφαιρεθούν οι πέτρες και άλλα ξένα σώματα. Το ζύμωμα γίνεται σε ειδικά κατασκευασμένη γούρνα. Το χώμα ραντίζεται με νερό και μετά αναμιγνύεται με ειδικό ξυλόφτυαρο. Αφού ολοκληρωθεί το ζύμωμα, ο πηλός μεταφέρεται στο χώρο εργασίας και είναι έτοιμος για χρήση. Η κατασκευή αγγείων σήμερα Τα χειροποίητα αγγεία του Φοινιού, εξακολουθούν να γίνονται με τον ίδιο τρόπο όπως γίνονταν χιλιάδες χρόνια πριν, χωρίς μεγάλες αλλαγές. Η φόρμα των αγγείων, γίνεται πάνω στο παραδοσιακό «γυριστάρι». Η Φοινιώτισσα αγγειοπλάστρια καθισμένη ή/και όρθια, τοποθετεί το γυριστάρι μπροστά της, με τον πηλό στοιβαγμένο στο πλάι. Στην επιφάνεια του γυρισταριού στερεώνεται ο φελλός με τρία μικρά κομμάτια πηλού. Ο φελλός χρησιμεύει για την εύκολη μεταφορά του αγγείου όταν είναι ακόμη μαλακό, αμέσως μετά την κατασκευή του. Στο κέντρο της επιφάνειας του φελλού, τοποθετείται ένα κομμάτι πηλός, σε σχήμα μπάλας, ανάλογα με το μέγεθος του αγγείου που πρόκειται να κατασκευαστεί. Το γυριστάρι περιστρέφεται και η αγγειοπλάστρια αρχίζει με τη γροθιά της να κάνει ελαφρά κτυπήματα πάνω στην μπάλα του πηλού δημιουργώντας έτσι τη βάση του αγγείου. Ακολούθως, με τη βοήθεια του αριστερού χεριού, πιέζοντας εσωτερικά και με το καλάμι εξωτερικά στο δεξί χέρι, πλάθει τα τοιχώματα του αγγείου δίνοντάς του το ανάλογο σχήμα. Όταν χρειάζεται, ο τροχός γυρίζει και καθοδηγείται με το πόδι ή/και το χέρι. Αυτό επαναλαμβάνεται πολλές φορές μέχρι να ολοκληρωθεί η φόρμα του αγγείου. Κατά διαστήματα η τεχνίτρια βρέχει το αγγείο με ένα μικρό βρεγμένο κομμάτι υφάσματος για να βοηθήσει τον πηλό να πάει πιο εύκολα προς τα πάνω. Μετά τη φόρμα του αγγείου η τεχνίτρια θα γυαλίσει τα τοιχώματά του με βρεγμένο ρούχο και θα το παραμερίσει κάπου στη σκιά, μακριά από τα ρεύματα του αέρα μέχρι την επόμενη μέρα. Την επόμενη μέρα θα αφαιρέσει με ξυλομάχαιρο τον πηλό ώστε να το κάνει ομοιόπαχο. Μετά θα το γυαλίσει με βρεγμένο πανί και θα το στιλβώσει ελαφρά με το εξωτερικό του καλαμιού. Ανάλογα με το είδος του αγγείου, θα του προσθέσει χέρια, πλαστική διακόσμηση όπως μαργαρίτες, κουκουνάρια, πουλάκια, ανθρωπάκια, καννούρκα κ.ά. Θα ακολουθήσει το στέγνωμα σε σκιερό μέρος. Όταν στεγνώσουν τελείως, τα αγγεία είναι έτοιμα για καμίνιασμα. Το καμίνιασμα των αγγείων Τα αγγεία μετά το στέγνωμα ψήνονται σε καμίνι ξύλων. Πρώτα τοποθετούνται τα μεγάλα αγγεία και μετά ακολουθούν τα μικρότερα. Η φωτιά ανάβει στον κάτω θάλαμο και η θερμότητα μεταφέρεται από τις τρύπες του πατώματος στο πάνω μέρος. Το ψήσιμο διαρκεί από 10 έως 12 ώρες ανάλογα με το μέγεθος των αγγείων. Αρχικά γίνεται η προθέρμανση του καμινιού και σταδιακά η φωτιά δυναμώνει. Το ψήσιμο των αγγείων γίνεται εμπειρικά από πεπειραμένους αγγειοπλάστες. Όταν τελειώσει ο κύκλος ψησίματος και ελαττωθεί η θερμοκρασία του καμινιού δηλαδή μετά από 10 έως 12 ώρες, τα αγγεία είναι έτοιμα για χρήση. Τα πιθάρια Τα εξειδικευμένα βιομηχανικά προϊόντα εισαγωγής και η εμφάνιση ειδών μαζικής παραγωγής στην αγορά, αντικατέστησαν τα χειροποίητα είδη. Την ίδια τύχη είχαν και τα πιθάρια. Η κατασκευή τους ήταν δύσκολη και χρονοβόρα γι' αυτό και η παραγωγή τους ανακόπηκε γύρω στα μέσα του 20ου αιώνα. Τα αγγεία αυτά ήταν μεγάλα γι' αυτό κατασκευάζονταν κυρίως στον τόπο χρήσης τους. Τα κατασκεύαζαν κυρίως άντρες, οι πιθαράδες. Η πρώτη ύλη που χρησιμοποιούσαν προερχόταν από τις γύρω περιοχές. Επειδή η ποσότητα που χρειαζόταν ήταν πολύ μεγάλη πολλές φορές οι πιθαράδες επέλεγαν τον τόπο κατασκευής των πιθαριών κοντά σε βίνες από κοκκινόχωμα. Η ετοιμασία της πρώτης ύλης είναι η ίδια όπως και για τα άλλα αγγεία. Η κατασκευή τους διαρκούσε 15 με 20 ημέρες ανάλογα με το μέγεθος τους. Ο πιθαράς έπαιρνε ένα κομμάτι πηλό βάρους τριών - τεσσάρων κιλών για να δημιουργήσει την αρχή του πιθαριού, τη βάση του. Αυτό έπρεπε να ήταν αρκετά χοντρό για να κρατά το υπόλοιπο βάρος του πιθαριού. Την ίδια μέρα δημιουργούσε την αρχή για 5-6 πιθάρια. Κάθε μέρα τοποθετούσε και ένωνε ένα δακτύλιο στο καθένα από αυτά, δηλαδή ετοίμαζε ένα κουλούρι από πηλό και το ένωνε πάνω στο προηγούμενο ακολουθώντας τη φόρμα του πιθαριού. Ο καινούριος δακτύλιος ήταν απαραίτητο να κρατηθεί υγρός μέχρι την επομένη μέρα γι' αυτό και ο πιθαράς κάλυπτε τα αγγεία με φύλλα καρυδιάς ή αμπελιού. Στη συνέχεια ο πιθαράς έπλαθε νέο χοντρό κουλούρι πηλού και το έστρωνε ομοιόμορφα στο χείλος του προηγούμενου δακτυλίου της προηγούμενης μέρας. Η εργασία αυτή κρατούσε δύο έως και τρεις βδομάδες ανάλογα με το μέγεθος του πιθαριού. Ακολουθούσε το στέγνωμα που διαρκούσε περίπου ένα μήνα. Το ψήσιμο γινόταν σε μεγάλα ειδικά καμίνια που χωρούσαν 4 ως 5 πιθάρια. Σήμερα, η λειτουργικότητα και η χρήση των αγγείων αυτών έχει υποβαθμιστεί αφού οι αγορές έχουν κατακλυστεί από προϊόντα μαζικής παραγωγής που εκτοπίζουν τα χειροποίητα προϊόντα. Η εμφάνιση ποικίλων μορφών βιομηχανικών προϊόντων τη δεκαετία του '50 υπήρξε η απαρχή της εγκατάλειψης της τέχνης αυτής. Παράλληλα ο σύγχρονος τρόπος ζωής, έχει διαφοροποιήσει τη χρήση των αγγείων με αποτέλεσμα σήμερα οι λιγοστές Φοινιώτισσες που ασχολούνται με την αγγειοπλαστική τέχνη, να περιορίζονται κυρίως στα χειροποίητα διακοσμητικά πήλινα αγγεία. Στην κοινότητα το Κοινοτικό Συμβούλιο Φοινιού σε συνεργασία με τον εκπαιδευτή κεραμικής κ. Αντρέα Φασουλίδη, το Σύνδεσμο Αποδήμων Φοινιού και άλλους φορείς έχει αναλάβει μια πολύπλευρη προσπάθεια για την έρευνα, διάσωση και προβολή της παραδοσιακής Φοινιώτικης Αγγειοπλαστικής Τεχνοτροπίας. Παράλληλα τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια για ενθάρρυνση των νέων του Φοινιού όπως ασχοληθούν και... με το επάγγελμα του αγγειοπλάστη. Ως Φοινιώτες είναι καθήκον μας είναι να συμβάλουμε στη διατήρηση των λαϊκών αυτών στοιχείων που μας προσδιορίζουν ως λαό και ως έθνος αφού αποτελούν ένα πολύτιμο ιστορικό στοιχείο για τη γνώση του πολιτισμού του τόπου μας. Το κέρμα των 10 σεντ της κυπριακής λίρας Το Φοινί υπήρξε αναμφίβολα ένα από τα τέσσερα σημαντικότερα κέντρα αγγειοπλαστικής τέχνης στην Κύπρο. Για αιώνες κάθε σπίτι ήταν και ένα αγγειοπλαστείο. Απόδειξη της τέχνης και της φήμης των Φοινιωτών είναι το γνωστό φοινιώτικο αγγείο που κοσμούσε για σχεδόν δύο δεκαετίες το κέρμα των 10 σεντς της Κυπριακή Λίρας μέχρι και το Δεκέμβριο 2007. Από την 1η Ιανουαρίου 2008 σταμάτησε η κυκλοφορία του με την αντικατάσταση της Κυπριακής Λίρας, και την υιοθέτηση του Ευρώ.
17ος αιώνας
Μουσεία--Κύπρος
Museums--Cyprus
Πηλαβάκειο Μουσείο (Φοινί--Κύπρος)
Pilavakion Museum (Phini--Cyprus)
Το Πηλαβάκειο Μουσείο ιδρύθηκε με πρωτοβουλία και έξοδα του Φοινιώτη, Θεοφάνη Πηλαβάκη. Το Μουσείο στεγάζεται σε κτίσμα του 16ου αιώνα στο κέντρο του χωριού. Αποτελεί «ένα μοναδικό στο είδος του αγροτικό μουσείο λαϊκής τέχνης», το οποίο περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά κεραμικά δημιουργήματα του Φοινιού, καθώς και άλλα εργαλεία και αντικείμενα γεωργικής και κτηνοτροφικής χρήσης. Για το Πηλαβάκειο Μουσείο, έχουν γραφεί τα εξής: «Ο επισκέπτης θα βρει συγκεντρωμένα τα σταμνιά, τους πήλινους σταμνοστάτες, τα πιθάρια, τις κούζες, τις τσουκάλες, τα καπνιστήρια, τις γλάστρες, τα γαλευτήρια, τις αρχαίες λυχνίες. Και δεν είναι μόνο η τέχνη των επιδέξιων μαστόρων του πηλού που συγκινεί, αλλά και η λειτουργικότητα των κεραμικών ειδών, οι διαστάσεις των αντικειμένων, η ανθεκτικότητα, η αρμονία, το γούστο. Μένεις άναυδος σαν βλέπεις πάνω στα τεράστια πιθάρια, που είναι ακόμα χρησιμοποιήσιμα, τα αρχικά των αγγειοπλαστών και την ημερομηνία κατασκευής τους, που πάει πίσω στο 18ο αιώνα. Πρόκειται για ένα μουσείο πρωτότυπο σε σύλληψη, που αναβιώνει πολύ παραστατικά το γόνιμο και δημιουργικό παρελθόν μιας αγροτικής κοινότητας». Ο Θεοφάνης γεννήθηκε το 1924 στο Φοινί από μια φτωχή και πενταμελή οικογένεια. Η οικογένεια του ασχολείτο με την κατασκευή πιθαριών. Γι’ αυτό, όπως ο ίδιος αναφέρει, το επώνυμο έχει ως συνθετικά του, το ουσιαστικό «πηλός» και το ρήμα «βάλλω». Φοίτησε στο Δημοτικό Σχολείο Φοινιού. Ταυτόχρονα βοηθούσε τους γονείς του στην κατασκευή των πιθαριών, ούτως ώστε να εξασφαλίζει φαγητό και στέγη από την οικογένεια του. To 1901 γνώρισε τη μελλοντική του σύζυγο, μια προσφυγοπούλα από τη Φουκάσα, τη μικρή Ξένια. Η προσφυγοπούλα ήταν μόλις έντεκα χρονών, γι’ αυτό και για να την αρραβωνιαστεί χρειάστηκε την άδεια του τότε επισκόπου Πάφου Λεόντιου. Μετά από μερικές ταλαιπωρίες, αρραβωνιάστηκαν σε καθολική εκκλησία με δαχτυλίδια φτιαγμένα από μπρούτζο. Μαζί της απέκτησε τέσσερα παιδιά, τον Κυριάκο, τον Αντώνη, την Αγγελική και το Χρίστο. Σήμερα έχει έντεκα εγγόνια. Το 1953, οι δυσκολίες της ζωής τον οδήγησαν στην απόφαση της μετανάστευσης. Ο Θεοφάνης μαζί με την γυναίκα του, Ξένια, αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στην Αγγλία, έχοντας μαζί τους ένα μικρό κομπόδεμα. Μετά από ένα ταξίδι έντεκα ημερών με το εμπορικό πλοίο «Αιολία», έφτασαν στην Αγγλία κουβαλώντας το όνειρο για μια καλύτερη ζωή . Χωρίς αμφιβολία, ο Θεοφάνης γνώρισε την επιτυχία και την καταξίωση στην Αγγλία, παρολ’ αυτά το μυαλό και η ψυχή του ήταν στο Φοινί. Έτσι, το 1980 επαναπατρίστηκε. Τότε συνέλαβε και την ιδέα για τη δημιουργία Μουσείου, του γνωστού στις μέρες μας «Πηλαβάκειου Μουσείου». Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως ο Θεοφάνης κατασκεύασε ένα πιθάρι, το οποίο είναι υποψήφιο για το βιβλίο Γκίνες. Το πιθάρι αυτό βρίσκεται στο στάδιο του ψησίματος και αξίζει €3,500 ευρώ.
1980